2026'da Türkiye’nin Sınırda Geri Çevrilen İhraç Ürünleri

2026’nın ilk yarısında Türkiye menşeli ürünlere ilişkin RASFF bildirimleri, gıda güvenliği tartışmalarını gündemde tutmaya devam ediyor. 1 Ocak - 30Haziran 2026 arasında derlediğimiz verilere göre Türkiye’den giden ürünlerle ilgili 254 bildirim yapıldı, bunların 188’i sınır reddi bildirimi oldu. Bildirimlerde en sık görülen tehlike türleri okratoksin, pestisit kalıntıları ve aflatoksin oldu. Sınırdan dönen ürünlerde de okratoksin ilk sırada yer alırken, bunu pestisit ve aflatoksin izledi. 

Konuya ilişkin olarak Tarım ve Orman Bakanlığı daha önce geri dönen ürün oranının, ihraç edilen ürün hacmine göre oldukça düşük düzeyde kaldığını belirtmişti. Bakanlık, 2021-2023 döneminde pestisit kalıntı oranının yüzde 35, RASFF bildirimlerinin de yüzde 54 azaldığını vurgulasa da 2026 verileri, Türkiye menşeli ürünlerin yalnızca pestisit nedeniyle değil, okratoksin ve aflatoksin gibi mikotoksinler ile yasaklı madde kullanımı gibi farklı tehlike türleri nedeniyle de sınır kontrollerine takıldığını gösteriyor.

Bu tablo, Türkiye’de gıda güvenliği konusundaki kamuoyu endişelerini de canlı tutuyor. 2024 yılında “Dubai çikolatasının yaygınlaşmasının sebebi geri dönen Antep fıstıkları” gibi haber başlıklarıyla görünür hale gelen tartışma, 2026’da da özellikle sınırdan dönen ürünler üzerinden devam edeceğe benziyor.

RASFF, Avrupa Birliği’nin üye ülkeleri arasında gıda ve yem güvenliği risklerini hızı bir şekilde paylaşmak için kurdukları bir ağ. Bir üründe tüketici sağlığını tehdit edebilecek bir sorun tespit edildiğinde, ithalatı yapan ülke bu sistemi kullanarak bildirimde bulunur. Bu bildirimler ürünlerin ithalatını durdurmaya ve diğer ülkelerdeki risklerin önüne geçilmesine yarar. Türkiye’nin ihraç edilen ürünlerine yönelik yapılan bildirimler de bu sistem üzerinden yapılıyor ve ürünler uluslararası denetimlerden geçiyor.

RASFF sisteminde bazı bildirim türleri bulunuyor. Bunlar sınır reddi (border rejection notification), bilgi bildirimi (information notification) ve uyarı bildirimi (alert notification) olarak gruplandırılabilir. Sınır reddetme bildirimi AB sınırında yapılan kontrollerde bir ürünün güvenlik standartlarına uymaması nedeniyle reddedildiğini gösterir. Ürün AB pazarına giremez ve genellikle ihracatçı ülkeye geri gönderilir. Bilgi bildirimi diğer ülkelere bilgi vermek amacıyla yapılır fakat acil bir önlem gerektirmez. Dikkat edilmesi gereken ve takip için bilgi bildirimi olmak üzere ikiye ayrılır. Uyarı bildirimleri ise tüketici sağlığı için ciddi risk oluşturan ve piyasada bulunan ürünler için yapılır.

RASFF veritabanı incelendiğinde, 1 Ocak-30 Haziran 2026 arasında toplam 2647 bildirimin yapıldığı görülüyor. Bu bildirimlerin 254’ü Türkiye menşeli ürünlere ait. Türkiye'yi sırasıyla Polonya ve Çin takip ediyor. Türkiye, 2026’nın ilk altı ayında RASFF sisteminde hem en çok bildirim alan hem de en çok sınır reddi bildirimi alan ülke oldu. En çok bildirim alan ikinci ülke Polonya ise yalnızca bir kez sınır reddi aldı. 

Tüm ülkeler için yapılan 2647 bildirimin 724’ü sınır reddi bildirimi içerirken, Türkiye’nin aldığı 254 bildirimin 188’i sınır reddi oldu.

2026’nın ilk altı ayında Türkiye’nin en çok bildirim aldığı ürünler kuru incir, taze biber, nar, domates, çikolata ve takviye edici gıda oldu. Türkiye menşeli kuru incirler 123 bildirimle açık ara ilk sırada yer aldı.

Türkiye’ye en çok bildirim veren ülkeler sırasıyla Bulgaristan, Almanya, Fransa, İtalya ve Hollanda oldu. 1 Ocak-30 Haziran 2026 arasında Bulgaristan Türkiye menşeli ürünler için 60 bildirim verdi. Türkiye menşeli ürünlere bildirim veren toplam 19 farklı ülke bulunuyor.

Türkiye’nin sınırdan dönen ürünleri arasında da ilk sırada kuru incir yer aldı. 2026’nın ilk altı ayında Türkiye menşeli 116 kuru incir bildirimi sınır reddiyle sonuçlandı.

Türkiye 2026’nın ilk altı ayında 14 farklı ülkeden sınır reddi bildirimi aldı. Türkiye menşeli ürünleri sınırda en çok reddeden ülkeler Bulgaristan, Fransa, Almanya, İtalya ve Malta oldu. Bulgaristan’ın bildirimlerinde kuru incir, taze biber, domates ve nar öne çıkarken, Fransa, Almanya ve Malta’nın sınır reddi bildirimleri ağırlıklı olarak kuru incir ve incir ezmesinde tespit edilen okratoksin ve aflatoksin nedeniyle yapıldı.

Türkiye’nin sınır reddi bildirimi alan ürünleri çoğunlukla okratoksin, pestisit ve aflatoksin nedeniyle geri çevrildi. Sınırdan dönen ürünlerde 96 okratoksin, 48 pestisit ve 37 aflatoksin bildirimi bulunuyor.

Diğer tehlikelere göre daha az sayıda toksik alkaloid ve salmonella tespit edildi. 11 bildirimi ise “diğer” tehlike türleri içinde sınıflandırdık. Bu grupta yasaklı madde, yabancı cisim ve benzeri nedenlerle yapılan sınır reddi bildirimleri yer alıyor. 

Aflatoksin: 2025’te Türkiye’nin 116 bildirim almasına sebep olan aflatoksin en çok kuru incir ve antep fıstığı ürünlerinde karşılaşılmış. Aflatoksin nemli ve sıcak ortamlarda depolanan gıdalarda gelişebilen ve belirli küf türlerinden üreyen bir mikotoksin. Aflatoksinler, karaciğer hastalıklarına yol açabilir ve bağışıklık sistemini zayıflatabilir.

Okratoksin: Okratoksin sebebiyle 106 ürün sınır reddi bildirimi yapıldı. Okratoksin de tıpkı aflatoksin gibi belirli küf türlerinden üreyen bir mikotoksin. En yaygın formu olan okratoksin A, gıda ve yem ürünlerinde bulunabilir. Özellikle tahıllar ve kuru meyvelerde görülür. Bu toksinler böbrekte hasara yol açabilir, bağışıklık sistemini zayıflatabilir ve kanserojen özellikler gösterebilir.

Pestisit: Türkiye pestisit içermesi sebebiyle 51 bildirim almış. Pestisitler, zararlı organizmaları kontrol altına almak için kullanılan kimyasal maddelerdir. Ancak, tüketim için belirlenen maksimum kalıntı limitlerinin aşılması durumunda insanlar üzerinde toksik etkiler yaratabilir.

Salmonella: Salmonella, yiyecek ve su yoluyla bulaşan, gıda kaynaklı enfeksiyonlara neden olan bir bakteri. Özellikle yeterince pişirilmemiş gıdalarda bulunur. Ancak bazı durumlarda baharatlarda da salmonella görülebilir. Özellikle susam ve susam içeren ürünlerde daha fazla salmonella vakası görülebilir. Susam tarladayken sulama sebebiyle, depolama sırasında ise çeşitli haşereler sebebiyle salmonella riski oluşabiliyor.

RASFF’ın veritabanı incelendiğinde 2025 yılında toplamda 5328 bildirimin yapıldığı ve bunlardan 485’inin Türkiye menşeli ürünler olduğu görülüyor. Türkiye aynı zamanda 2025 yılında en çok sınır bildirimi alan ülke. 

Tüm ülkelerin toplamda aldığı 5328 bildirimin 1428’i sınır reddi bildirimini içeriyor. Türkiye’nin ise 1 Ocak 2025 - 31 Aralık 2025 tarihleri arasında aldığı 485 bildirimin 298’i sınır reddini içeriyor. 58 ürün uyarı bildirimi alırken 129 ürün ise bilgi bildirimi aldı.

2025’te Türkiye’nin en çok bildirim aldığı ürünler kuru incir, antep fıstığı, taze biber, asma yaprağı ve kekik oldu. Bildirim alan ürünler arasında çikolata, kuru kayısı, nar, susam, limon ve daha birçok besin ürünü bulunuyor.

Türkiye’ye en çok bildirim veren ülkeler sırasıyla Almanya, Bulgaristan, Fransa, İtalya ve Hollanda oldu. Türkiye menşeli ürünlere bildirim veren toplamda 25 farklı ülke bulunuyor. 

1 Ocak 2025 - 31 Aralık 2025 tarihleri arasında Türkiye’nin sınırdan dönen 100'ü aşkın ürün çeşidinde en çok bildirimi alan kuru incir, antep fıstığı, taze biber ve kekik oldu. Bazı ülkeler RASFF sisteminde sınır reddi bildiriminde bulunurken reddettikleri ürünü kuru incir, bazıları ise incir olarak belirtti.  Sınırdan dönen diğer ürünler arasında asma yaprağı, fındık, domates, kuru kayısı, nar, kekik gibi başka birçok besin türü bulunuyor. 

Türkiye 2025'te 17 farklı ülkeden sınır reddi bildirimi aldı. Bu ülkeler arasında sınırdan en çok ürünü geri çeviren ise Bulgaristan, Fransa ve Almanya oldu. Bulgaristan en çok kuru incir ve antep fıstığını aflatoksin, taze biberi ise pestisit içerdiği nedeniyle sınırda reddetti. Fransa'nın da en çok sınır reddi bildirimi verdiği ürün okratoksin içeren kuru incirler oldu. 

Türkiye’nin sınır reddi bildirimi alan ürünleri çoğunlukla aflatoksin, okratoksin ve pestisit sebebiyle geri çevrildi. Aflatoksin en çok kuru incir ve antep fıstığında görülürken, pestisit en çok sebze ve meyve ürünlerinde görüldü. Gönderilen susam ürünlerinin bazıları ise salmonella sebebiyle sınırda reddedildi. Kekik ve kimyon baharatlarında toksik alkaloide rastlanırken bazı ürünler ise yasaklı maddeler içermesi sebebiyle sınırdan geri çevrildi. En çok görülen yasaklı maddeler ise bitki çayları ve gıda takviyelerinin içine eklenmiş sildenafil ve sibutramin oldu. 

RASFF’ın veritabanı incelendiğinde, 2024’te toplamda 5364 bildirimin gerçekleştiği ve bu bildirimlerden 492’sinin Türkiye orijinli ürünler olduğu görülüyor. Türkiye’ye verilen 492 bildirimin 323’ü sınır reddi içeriyor.

2024’te 20 farklı ülke Türkiye’den ihraç edilen ürünlere ilişkin sınır reddi bildiriminde bulundu. Bu bildirimler en çok Bulgaristan’dan geldi. Türkiye’nin ihraç ettiği ürünlerin reddine dair en çok bildirimde bulunan ülkeler 117 bildirim ile Bulgaristan, 63’er bildirim ile İtalya ve Fransa, 13’er bildirimle Almanya ve Hırvatistan oldu.  İhraç ürünleri almayı reddeden ülkeler arasında İspanya, Hollanda, Yunanistan, Finlandiya, İsveç gibi başka AB üyeleri de bulunuyor. Bulgaristan’ın 117 bildirimine bakıldığında, en çok geri gönderilen ürün bildiriminin taze biber ve limona yapıldığı görülüyor. Reddedilen ürünler arasında kuru incir, nar ve antep fıstığı da bulunuyor.

2024 yılında Türkiye orijinli toplamda 38 farklı ürün için sınır reddi bildirimi yapıldı. Bu ürünler arasında en çok bildirim alanlar kuru incir, antep fıstığı, taze biber, limon ve nar oldu. 

Türkiye 2023 yılında olduğu gibi, 2024 yılında da RASFF’tan en çok bildirim alan ve ürünleri sınırda en çok reddedilen ülke oldu. Türkiye’nin ardından RASFF’tan en çok bildirim alan diğer ülkelerin başında Çin ve Hindistan geliyor. Çin’in 122, Hindistan’ın 222 sınır reddi bildirimi bulunuyor. En çok bildirim alan diğer ülkeler ise Polonya ve Hollanda. Fakat Polonya menşeli yalnızca bir ürün son kullanma tarihi geçtiği için sınır reddi bildirimi almış. Hollanda orijinli ürünlerin aldığı bildirimlerde ise sınır reddi yok.

2024’te Türkiye’den ihraç edilen ürünlerde bildirilen sorunların başında aşırı aflatoksin ve pestisit geliyor. Okratoksin, toksik alkaloid ve biyolojik tehlikeler de diğer bildirilen tehlikeler arasında. Biyolojik tehlikeler büyük ölçüde salmonella kaynaklı olup, genellikle baharatlarda tespit edilmiş.

İhraç edilen ürünlerin çeşitli nedenlerle geri dönmesi durumunda, bu ürünlerin ülkeye giriş süreci ve sonrasında izlenecek adımlar Tarım ve Orman Bakanlığı’nın belirlediği mevzuatlar çerçevesinde yönetiliyor. 

Buna göre; ihracattan geri dönen ürünlerin yurda yeniden giriş izni için, ihracatçı firmaların İl Tarım ve Orman Müdürlüğü’ne başvurması gerekiyor. İhracatçılar, bu başvuru sırasında ürünlerine dair uygunluk talep yazısı, ürünün geri dönme nedeni ile ilgili yapılan açıklama yazısı, bakanlıktan ihracat için alınmış sertifika gibi belgeleri iletiyor. Başvurunun ardından İl Müdürlüğü tarafından ürünün ihraç edilen ürünle aynı olup olmadığı ve geri dönme nedeni inceleniyor, gerekirse üründen numune alınarak analiz yapılıyor.

Mevzuatta son tüketim tarihi geçmiş, bozulmuş ya da insan hayvan veya bitki sağlığı açısından tehlike oluşturabilecek ürünlerin yurda girişine izin verilmeyeceği belirtilirken; resmi kontroller sonucunda Türk gıda ve yem mevzuatına uygun olan ürünlerin iç piyasaya arz edilmek üzere yurda girişine izin veriliyor. Tarım ve Orman Bakanlığı’nın 2024 yılında yaptığı bir açıklamaya göre ise gerekçesi ne olursa olsun geri dönen hiçbir ürünün içeride satışına izin verilmiyor ve bu ürünler imha ediliyor.