İstanbul’un Vergi Payı 20 Yılda 10 Puan Arttı

Türkiye’de genel bütçe vergi gelirlerinin yarısından fazlası artık İstanbul’da tahsil ediliyor. Hazine ve Maliye Bakanlığı verilerine göre İstanbul’un vergi tahsilatındaki payı 2005’te %40,3’tü. 2025’te bu oran %50,8’e çıktı.

Ancak İstanbul’un 20 yılda kazandığı 10,5 puan, diğer illerin tamamına yayılan bir düşüşten gelmedi. İstanbul, Ankara, Kocaeli ve İzmir dışındaki 77 ilin toplam payı aynı dönemde %19,2’den %20,6’ya çıktı.

Değişim esas olarak büyük şehirlerin kendi arasında yaşandı.

İstanbul’un vergi tahsilatındaki payı son 20 yılda düzenli olarak arttı. 2005’te %40,3 olan oran 2010’da %43,6’ya, 2015’te %45,1’e, 2020’de %46,1’e yükseldi. En büyük sıçrama ise son beş yılda yaşandı: İstanbul’un payı 2020-2025 arasında 4,7 puan artarak %50,8’e ulaştı.

2025’te tahsil edilen 11,05 trilyon TL’lik verginin 5,61 trilyon TL’si İstanbul kayıtlarında yer aldı. Tahakkuk eden, yani ödenmesi gereken vergilerde de İstanbul’un payı 2005’te %39,8’den 2025’te %48,1’e çıktı.

Buna karşılık diğer 77 ilin toplam payı 20 yıl boyunca yaklaşık %20 seviyesinde kaldı. Tek tek illerde de büyük değişimler görülmedi. Bu gruptaki hiçbir ilin payı 2005-2025 arasında 1 puandan fazla değişmedi. En büyük artış Mersin’de 0,7 puan, en büyük düşüş Zonguldak’ta 0,5 puan oldu.

Dört büyük ilin toplam payı da büyük ölçüde sabit kaldı. İstanbul, Ankara, Kocaeli ve İzmir 2005’te vergi tahsilatının %80,4’ünü oluşturuyordu. 2025’te bu oran %78,8’di.

Asıl hareket bu dört ilin kendi arasında yaşandı. En büyük düşüş Kocaeli’de görüldü. 2005’te %17,2 olan payı 2025’te %8,9’a geriledi. Ankara’nın payı da %13,6’dan %10,4’e düştü. İzmir ise 2005’te %9,4’ten 2020’de %11,5’e kadar yükseldikten sonra 2025’te %8,6’ya geriledi.

Kocaeli’deki düşüş, kentin ekonomik ağırlığının aynı ölçüde gerilediği anlamına gelmiyor. Aksine Kocaeli’nin Türkiye GSYH’sindeki payı 2005’ten bu yana 0,7 puan arttı. Kentin 2005’te vergi tahsilatından aldığı yüksek payda, Kocaeli’de yoğunlaşan rafineri ve akaryakıt faaliyetleri ile petrol ürünlerinden alınan ÖTV’nin o dönemde vergi gelirleri içindeki ağırlığı etkili olmuş olabilir. Sonraki yıllarda vergi tabanının genişlemesi ve diğer vergi kalemlerinin daha hızlı büyümesi, Kocaeli’de tahsil edilen vergi miktarı artsa bile kentin Türkiye toplamındaki payının gerilemesine yol açmış olabilir.

Vergi tahsilatında İstanbul’un ağırlığı artarken illerde kaydedilen kamu harcamalarında benzer bir değişim görülmüyor.

2025’te 14,64 trilyon TL’lik merkezi yönetim giderinin %60,3’ü herhangi bir ile değil, “Merkez” başlığına kaydedildi. Bu, paranın Ankara’da harcandığı anlamına gelmiyor. Bakanlıkların merkez muhasebe birimlerince yapılan ve belirli bir ile yazılmayan ödemeler bu başlıkta yer alıyor. 2025’te Merkez giderlerinin büyük bölümünü cari transferler ve faiz ödemeleri oluşturdu.

Geriye kalan ve illerde kaydedilen harcamalar içinde İstanbul’un payı 2005’te %10,6, 2025’te %10,9’du. Yani İstanbul’un vergi tahsilatındaki payı 10,5 puan artarken harcamalardaki payı hemen hemen aynı kaldı.

Diğer 77 il için de benzer bir durum var. Bu illerin, illerde kaydedilen toplam harcamalardaki payı 2005’te %63,7, 2025’te %66,6’ydı. Vergi tahsilatındaki payları ise aynı dönemde yaklaşık %20 seviyesinde kaldı.

20 yılda değişen, harcamaların iller arasındaki dağılımından çok vergilerin hangi büyük merkezlerde kayda geçtiği oldu.

İstanbul’un vergi tahsilatındaki payının %50,8 olması, Türkiye’deki vergilerin yarısını İstanbul’da yaşayanların ödediği anlamına gelmiyor.

Bakanlığın tablo notuna göre il verileri, o ilin sınırları içindeki muhasebe birimlerince tahsil edilen tutarları gösteriyor. Bir şirketin merkezi ya da bağlı olduğu vergi dairesi İstanbul’daysa, farklı illerdeki faaliyetlerinden doğan vergiler de İstanbul hanesine yazılabiliyor.

Bu ayrım İstanbul’un diğer göstergelerle arasındaki farkı da önemli hale getiriyor. 2025’te Türkiye nüfusunun %18,3’ü İstanbul’da yaşıyordu. İstanbul’un Türkiye GSYH’sindeki payı ise 2024’te %29,2’ydi. Vergi tahsilatındaki %50,8’lik payı bu oranların oldukça üzerinde.

Ancak buradan İstanbul’un nüfusuna veya ekonomik büyüklüğüne kıyasla daha fazla “vergi verdiği” sonucu çıkarılamaz. İl bazlı bütçe verileri vergiyi kimin ödediğini değil, tahsilatın nerede kayda geçtiğini gösteriyor. Aynı nedenle gelir ve gider rakamlarını karşılaştırarak “hangi il devlete ne kadar veriyor, karşılığında ne kadar alıyor” hesabı yapmak da mümkün değil.

20 yıllık veriden görülebilen şu: Vergi tahsilatı giderek İstanbul’da yoğunlaşıyor. Diğer 77 ilin toplam payı değişmezken İstanbul’un artışı büyük merkezlerin kendi arasındaki dağılımı değiştirmiş durumda.