Şeker Hastalığını Bitiren Bir Kür Var mı?

Sağlıkla ilgili yanlış ve yanıltıcı bilgiler, özellikle sosyal medya aracılığıyla hızla yayılma potansiyeli taşıyor. Dünya Sağlık Örgütü, bu tür içeriklerin insanları etkisiz ya da tehlikeli tedavilere yöneltme ve gerekli sağlık hizmetlerinden uzaklaştırma riski taşıdığını belirtiyor. Sağlıkla ilgili yanlış bilgiler, etkili tedavilerin gecikmesine veya engellenmesine yol açabilir. Bu nedenle bu içerikleri dikkatle ele almak gerekiyor. 

Yoğurt, limon, tarçın ve çörek otu karışımının şeker hastalığını bitirdiği iddiası da sosyal medyada tedavi önerisi olarak dolaşıma giren bu tür içeriklerden biri. Bu karışımın kendisine bakmadan önce şeker hastalığının ne olduğunu ve bugün bu hastalığın tedavisine yönelik olarak hangi yöntemlere başvurulduğunu incelemekte fayda var.

Diyabet, vücudun kandaki şekeri yani glukozu gerektiği gibi kullanamaması sonucu kan şekerinin uzun süre yüksek kalmasıyla ortaya çıkan kronik bir hastalık. En yaygın türleri tip 1, tip 2 ve gebelik diyabeti. Günümüzde tip 1 diyabetin temel tedavisi insülin. Tip 2 diyabette ise beslenme ve fiziksel aktivite gibi yaşam tarzı değişikliklerinin yanında metformin, GLP-1 temelli ilaçlar, SGLT2 inhibitörleri ve gerektiğinde insülin gibi farklı tedaviler kullanılabiliyor. Hangi tedavinin seçileceği kişinin kan şekeri düzeyi, kilosu ve kalp ya da böbrek hastalığı gibi başka sağlık durumlarına göre değişiyor.

Bu temel bilgiden sonra karışımdaki besinlere tek tek bakalım. Yoğurt için bilimsel sonuçlar net değil. Tip 2 diyabetli kişilerle yapılan bazı çalışmalarda probiyotik yoğurdun HbA1c veya açlık kan şekerini düşürebildiği görülmüş. Buna karşılık dokuz çalışmayı birlikte değerlendiren bir meta-analiz, probiyotik yoğurdun normal yoğurda göre belirgin bir üstünlük sağladığını gösterememiş. Yoğurt tüketimiyle tip 2 diyabet riskinin daha düşük olması arasında ilişki bulan geniş çalışmalar da olmasına rağmen bunlar yoğurdun mevcut diyabeti tedavi ettiğini göstermiyor. 

Limon hakkında insanlarda yapılan araştırmalar çok daha sınırlı. Sağlıklı kişilerle yapılan randomize çapraz bir çalışmada limon suyunun ekmek tüketildikten sonra kan şekerinin ulaştığı zirveyi düşürdüğü ve yükselişi geciktirdiği görülmüş. Aynı araştırma grubunun daha küçük bir çalışmasında da limon suyuyla birlikte ekmek tüketildiğinde belirli bir ölçüm noktasında kan şekeri yanıtının daha düşük olduğu bulunmuş. Fakat iki çalışma da sağlıklı kişilerde, tek bir öğünden sonraki birkaç saatlik kan şekeri değişimini inceliyor. Diyabetli kişilerde uzun dönem kan şekeri kontrolünü, HbA1c'yi veya diyabet tedavisini değerlendirmiyor. Dolayısıyla birkaç damla limonun diyabeti tedavi ettiği sonucuna bu araştırmalardan ulaşmak mümkün değil. 

Tarçın için ise çok daha geniş fakat birbiriyle tam olarak örtüşmeyen bir literatür var. Bazı randomize çalışmalar ve meta-analizler tarçının açlık kan şekeri ve kimi çalışmalarda HbA1c üzerinde düşürücü bir etkisi olabileceğini gösteriyor. Buna karşılık başka randomize çalışmalar kan şekeri veya HbA1c açısından anlamlı bir fark bulamamış. Cochrane'ın randomize çalışmalar üzerine incelemesinde de HbA1c açısından anlamlı bir yarar gösterilememiş. Daha sonraki meta-analizlerde tarçının açlık kan şekerini düşürebildiği görülmesine rağmen son birkaç aylık ortalama kan şekerini gösteren HbA1c üzerinde aynı ölçüde net bir etki bulunmamış. Bu nedenle Amerikan Diyabet Derneğinin 2026 standartları, tarçın gibi bitki ve baharat takviyelerinin kan şekeri kontrolü amacıyla kullanılmasını mevcut kanıtlarla önermediğini belirtmiş. 

Karışımdaki çörek otu (bilimsel adıyla Nigella sativa) için bazı meta-analizlerde tarçına kıyasla daha olumlu sonuçlar bildirilse de bulguların belirsizliği yüksek. Üstelik bu çalışmalar da çörek otunun “diyabeti bitirdiği” sonucunu desteklemiyor. Bazı sistematik derleme ve meta-analizlerde çörek otu kullanımının açlık kan şekeri ve HbA1c'de düşüşle ilişkili olduğu bulunmuş. Bazı randomize çalışmalar da benzer sonuçlara ulaşmış. Fakat güncel meta-analizlerde çalışmalar arasındaki farklılığın oldukça yüksek olduğu, insülin ve insülin direnci gibi diğer göstergelerde etkinin tutarlı olmadığı görülüyor. Ayrıca çörek otu yağını metforminle doğrudan karşılaştıran bir klinik çalışmada çörek otunun kan şekeri ve HbA1c kontrolünde metforminden daha az etkili olduğu bulunmuş.

Yoğurt, limon, tarçın ve çörek otu gibi besinlerin sağlık üzerinde olumlu etkileri olabilir ve özellikle tarçın ile çörek otu için kan şekeri göstergelerinde iyileşme bildiren çalışmalar bulunuyor. Fakat bu bulgular, bu besinlerin tek başına ya da birlikte diyabeti ortadan kaldıran bir “mucize kür” oluşturduğunu göstermiyor. Diyabet gibi kronik hastalıklarda tedavi, hastalığın türüne ve kişinin sağlık durumuna göre planlanan uzun süreli bir süreçtir. Bu nedenle belirli besinlerin olası faydalarını kabul etmekle, onları kanıta dayalı tedavilerin yerine geçen kesin bir çözüm olarak sunmak arasında önemli bir fark var.