Erişim engelleri genişliyor, 8/A tartışması büyüyor

T24’ün internet sitesine, Kısa Dalga’nın sosyal medya hesaplarına ve çok sayıda gazetecinin hesabına getirilen erişim engelleri, Türkiye’de ifade ve basın özgürlüğü tartışmalarını yeniden gündeme taşıdı. Tartışmanın odağında, 5651 sayılı İnternet Kanunu’nun 8/A maddesi var. Ancak son dönemdeki engellemelerin tamamı bu maddeye de dayanmıyor.

2015’te kanuna eklenen 8/A maddesi, yaşam hakkı, can ve mal güvenliği, milli güvenlik, kamu düzeni, suçların önlenmesi ve genel sağlığın korunması gerekçeleriyle içerik çıkarma veya erişim engelleme kararı verilmesine olanak tanıyor. Kararı hakim verebiliyor. Gecikmesinde sakınca bulunan durumlarda ise Cumhurbaşkanlığı veya ilgili bakanlıkların talebi üzerine idari karar alınabiliyor. Bu kararın 24 saat içinde hakim onayına sunulması gerekiyor.

İfade Özgürlüğü Derneği (İFÖD), düzenlemenin muhalif sesleri ve kamu yararına haber yapan kuruluşları susturmak için kullanıldığını savunuyor. Gazetecilerin, hak örgütlerinin ve sivil toplum kuruluşlarının bütün hesaplarına getirilen engeller, bu eleştirinin merkezinde yer alıyor.

T24’ün sitesi, İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığının yürüttüğü “Ailem Güvende” soruşturması kapsamında İstanbul 1. Sulh Ceza Hâkimliği kararıyla 30 Eylül’de erişime engellendi. T24’ün aktardığına göre kararda, 118 içeriğin “Türk aile yapısını zayıflatmaya yönelik olduğu” ve gençleri olumsuz etkileyebileceği ileri sürüldü. İçeriklerin yanı sıra sitenin tamamı ve X hesabı için de engelleme kararı verildi.

T24, 1 Ekim’de karara itiraz etti. İtiraz dilekçesinde, karara konu 118 içeriğin pasife alındığı ve bunlardan yalnızca 21’inin son bir yılda yayımlandığı belirtildi. Yayın kuruluşu, içerikler tek tek engellenebilecekken bütün siteye getirilen engelin hukuka aykırı ve ölçüsüz olduğunu savundu.

8/A’nın üçüncü fıkrası, kural olarak ihlalin gerçekleştiği içeriğe erişimin engellenmesini öngörüyor. Bütün siteye engel ise içeriğin teknik olarak ayrı engellenemediği veya içerik bazında engellemenin ihlali önleyemediği durumlarda mümkün. T24’ün itirazı da bu ayrım üzerinde duruyor.

8/A kararlarının hangi koşullarda verilebileceği daha önce Anayasa Mahkemesinin de önüne geldi. Artı Gerçek, 2019’da Barış Pınarı Harekâtı sırasında Nusaybin çevresindeki havan seslerini konu alan haberine getirilen erişim engelini mahkemeye taşıdı. AYM, 14 Eylül 2023 tarihli Artı Media Gmbh kararında ifade ve basın özgürlüklerinin ihlal edildiğine hükmetti. Mahkeme, bu istisnai müdahalede hukuka aykırılığın ve acil müdahale ihtiyacının ilk bakışta ortaya konulması gerektiğini vurguladı. Ayrıca 8/A’nın keyfi müdahaleleri önleyecek yeterli güvenceleri içermediğini, ihlalin doğrudan kanundan kaynaklandığını tespit etti.

T24’ün yanı sıra Kısa Dalga’nın X hesabı 26 Eylül’de milli güvenlik ve kamu düzeni gerekçesiyle Türkiye’den görünmez kılındı. Ardından Instagram hesabına da erişim kısıtlaması uygulandı. Evrensel’in X hesabı için de engelleme kararı verildi. Gazetenin 14 Eylül’deki açıklamasına göre karar o tarihte henüz X tarafından uygulanmamıştı.

Gazeteciler Erk Acarer, Canan Kaya, Meral Danyıldız ve Hilmi Hacaloğlu da hesapları engellenen isimler arasında. Engellemeler ekimde de sürdü. İFÖD’ün Euronews’e yansıyan açıklamasına göre Sky News muhabiri Alex Crawford’un X hesabı 5 Ekim’de Türkiye’den görünmez kılındı. Bu hesap, müstehcenlik soruşturması kapsamında alınan bir kararda yer aldı.

İFÖD, 2 Ekim’de yayımladığı açıklamada, 1–30 Eylül 2026 arasında 5651 sayılı Kanun’un 8 ve 8/A maddeleri kapsamında en az 1.270 X hesabı hakkında erişim engeli kararı verildiğini bildirdi. Derneğe göre bu hesapların yaklaşık yüzde 90’ı X tarafından Türkiye’den görünmez kılındı. İFÖD’ün EngelliWeb 2025 raporunda  yıl boyunca yalnızca 8/A kapsamında engellenen X hesabı sayısı ise 995’ti. 

Engellemeler basın kuruluşlarıyla da sınırlı kalmadı. İFÖD’ün açıklamasında Kaos GL, Uluslararası Af Örgütü Türkiye, Medya ve Hukuk Çalışmaları Derneği, Kadın Cinayetlerini Durduracağız Platformu ve Türkiye Psikiyatri Derneği gibi kuruluşların hesapları da yer alıyor. Kararların dayanakları farklılaşıyor. Milli güvenlik ve kamu düzeninin yanı sıra müstehcenlik soruşturmaları da engellemelerde kullanılıyor.

Bir başka sorun, kararların dayanağına ulaşmak. İFÖD, 1.270 hesaptan yalnızca 115’inin hangi karara dayanılarak engellendiğini tespit edebildiğini, kalan 1.155 hesabın dayanağına ulaşamadığını belirtiyor. Dernek, kararların kamuoyuna açıklanmamasını ve hesap sahiplerine tebliğ edilmemesini eleştiriyor. Kararın içeriğine ulaşamamak, kullanıcıların neye ve hangi gerekçeyle itiraz edeceklerini öğrenmesini de zorlaştırıyor.

1 Mayıs 2026’da Resmi Gazete’de yayımlanan 7578 sayılı Kanun, sosyal ağ sağlayıcılarına iki yeni yükümlülük getiriyor. Türkiye’den günlük erişimi 10 milyondan fazla olan platformları kapsayan hükümler, 1 Kasım’da yürürlüğe girecek.

İlk değişiklik, 8/A uyarınca gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde verilen kararlarla ilgili. Bu kararlar derhal ve en geç bir saat içinde uygulanacak. Kanunun 8/A için öngördüğü genel süre ise kararın bildirilmesinden itibaren derhal ve en geç dört saat.

İkinci yükümlülük yalnızca 8/A kararlarıyla sınırlı değil. Platformlar, 5651 sayılı Kanun uyarınca içerik çıkarma veya erişim engelleme kararına konu olan yayınların kendi sitelerinde yayımlanmamasını sağlamak için gerekli tedbirleri almak zorunda olacak.

Bu yükümlülüğün nasıl uygulanacağı önemli. Kanun belirli bir otomatik filtre yöntemi tarif etmiyor. Ancak platformların geniş kapsamlı filtrelere başvurması, karara konu olmayan alıntıların, ekran görüntülerinin veya başka paylaşımların da engellenmesi riskini doğurabilir. Bir saatlik süre de uygulama sırasında kararın kapsamının dikkatle incelenmesini güçleştirebilir. Bu risklerin gerçekleşip gerçekleşmeyeceği, platformların kullanacağı yöntemlerle anlaşılacak.