Sivrisineklerin Bira İçenleri Daha Sık Isırdığı İddiası Doğru mu?

Havaların ısınmasıyla birlikte sivrisinekler yeniden günlük hayatın görünür sorunlarından biri haline geldi. Buna iklim değişikliğiyle sivrisineklerin yayılım alanlarının genişlemesi ve Google’ın hastalık taşıyan sivrisineklerle mücadele için Wolbachia taşıyan erkek sivrisinekleri doğaya salma planına ilişkin haberler de eklenince konu daha fazla gündem oldu.

Sivrisineklerin bazı insanları diğerlerinden daha fazla ısırdığı biliniyor. Bunun arkasında tek bir neden yok. Vücut kokusu, ter, cilt sıcaklığı, nefesle dışarı verilen karbondioksit, genetik özellikler ve çevresel koşullar sivrisineklerin kimi seçeceğini etkileyebiliyor. 

Sosyal medya platformlarında dolaşan iddia ise sivrisineklerin bira içenleri daha sık ısırdığıyla ilgili. Konuyla ilgili sık atıf yapılan çalışmalardan biri 2002’de Japonya’da yapıldı. Toyama Tıp ve Eczacılık Üniversitesi’nden araştırmacılar, 12 erkek ve 1 kadın gönüllü üzerinde bira tüketiminin sivrisinek davranışını etkileyip etkilemediğini inceledi. Gönüllülerden 350 ml, % 5,5 alkollü bira içmeleri istendi. Araştırmacılar, katılımcıların bira içmeden önce ve sonra sivrisinekler tarafından ne kadar çekici bulunduğunu ölçtü. Aynı zamanda terdeki alkol miktarı, ter üretimi ve cilt sıcaklığı gibi değişkenler de takip edildi. Sonuçta, bira içildikten sonra sivrisineklerin gönüllülere konma oranının anlamlı biçimde arttığı görüldü. 

Fakat araştırmacılar bu artışın terdeki alkol miktarı veya cilt sıcaklığıyla açıklanamadığını belirtti. Bu çalışma önemli bir başlangıç noktası sunmasına rağmen örneklemin oldukça küçük olduğunu da belirtmek gerekir. Bu yüzden yalnızca bu araştırma, tek başına güçlü ve genellenebilir bir sonuç vermiyor.

Daha kapsamlı çalışmalardan biri 2010’da Burkina Faso’da yapıldı. Araştırmada, 20-43 yaş arasındaki 43 erkek gönüllü yer aldı. Katılımcılar iki gruba ayrıldı. Bir grup düşük alkollü yerel bir bira içerken diğer grup ise su içti. Araştırmacılar, gönüllülerin vücut kokusunun Anopheles gambiae türü sivrisinekleri (sıtma taşıyabilen sivrisinek türlerinden biri) nasıl etkilediğini ölçtü. Deneyde, sivrisineklerin kokulara doğru hareket edip etmediğini ölçen özel bir düzenek kullanıldı. Bulgulara göre su içmek sivrisineklerin ilgisini artırmazken, bira içen gönüllülerden alınan koku, sivrisineklerin daha fazla hareketlenmesine ve kokuya doğru yönelmesine yol açtı. Araştırmacılar, bu etkinin karbondioksit miktarı veya vücut sıcaklığıyla açıklanamadığını da belirtmiş. Bu çalışma, bira tüketiminin sivrisinek çekiciliğini artırabileceği yönündeki bulguları güçlendiriyor. Fakat burada da dikkat edilmesi gereken bir sınır var: Araştırma yalnızca erkek gönüllülerle yapıldı ve sonuçlar her yaş, cinsiyet ve çevre için doğrudan genellenemez. 

Konuyla ilgili daha yeni bir araştırma ise Hollanda’daki Lowlands müzik festivalinde yapıldı. Radboud Üniversitesi araştırmacıları yaklaşık 465 gönüllünün katıldığı bir alan deneyi yürüttü. Katılımcılar bir düzeneğe kollarını uzattı. Sivrisineklerin, insan kolu ile şekerli besleyici arasında hangisini tercih ettiği ölçüldü. Katılımcılar ayrıca son saatlerdeki davranışlarıyla ilgili anket doldurdu. Bu ankette alkol kullanımı, hijyen, beslenme, uyku ve güneş kremi kullanımı gibi bilgiler yer aldı. Araştırmaya göre son 12 saat içinde en az bir bardak bira içen katılımcılar sivrisinekler için daha çekici bulundu. Bu kişilerde çekicilik yaklaşık 1,35 kat arttı. Aynı çalışmada yatağını başka biriyle paylaşanların da sivrisinekler için daha çekici olduğu, duş alıp güneş kremi kullananların ise daha az çekici bulunduğu belirtildi. Fakat bu çalışmanın önemli bir sınırı var: Araştırma henüz hakem değerlendirmesinden geçmiş değil. Ayrıca festival katılımcıları genel nüfusu tam olarak temsil etmiyor. Festival ortamında dans etmek, terlemek, kalabalıkta bulunmak veya farklı hijyen koşulları da sonuçları etkilemiş olabilir. 

Peki tüm bu çalışmalar neyi gösteriyor? Çalışmaların ortak noktalarından biri şu: Sivrisineklerin bira içen insanlara daha fazla yönelmesi, basitçe kandaki alkol düzeyiyle açıklanamıyor. 2002 Japonya ve 2010 Burkina Faso’daki çalışmalar, cilt sıcaklığı, terdeki alkol veya karbondioksit gibi faktörlerin bu artışı tek başına açıklamadığını gösterdi. Bu da araştırmacıları başka bir ihtimale götürüyor. Bira tüketimi, vücudun koku profilini değiştirmiş olabilir. Sivrisinekler insanları büyük ölçüde koku üzerinden ayırt ettiği için, alkol metabolizması veya bira içeriğindeki bazı bileşenler bu çekiciliği artırıyor olabilir. Ancak mekanizma henüz net değil. Yani bilimsel çalışmalar “bira içince sivrisineklerin ilgisi artabilir” sonucunu desteklemesine rağmen bunun tam olarak neden kaynaklandığını kesin biçimde açıklamıyor.