Borsa İstanbul'da BIST 100 endeksi sert düşüş yaşarken, 130 fon için tasfiye kararı alındı. Peki SPK'nın müdahalesi, fonların likidite krizi ve Katılımevim hissesindeki hareketlilik piyasayı nasıl bu noktaya getirdi?
Borsa İstanbul’da son günlerde sert hareketlilikler yaşanıyor. 16 Eylül’de BIST 100 endeksi yüzde 5,54 değer kaybetti. Gün içinde endekse bağlı devre kesici uygulandı. Piyasadaki hareketliliğin merkezinde bazı yatırım fonlarında yaşanan gelişmeler bulunuyor. Bazı fonların paralarının büyük bölümünü belirli hisselere yatırması riskleri artırdı. Yatırımcıların bu fonlardan çıkışı da fonların nakit ihtiyacını büyüttü.
Türkiye piyasasına yönelik önemli uyarılardan biri haziran ayında MSCI’dan geldi. MSCI, bazı küçük şirketlerde fon yoğunlaşmasının fiili dolaşım oranlarını olduğundan yüksek gösterebildiğine dikkat çekti. Fiili dolaşım oranı, bir şirketin hisselerinin borsada yatırımcılar tarafından gerçekten alınıp satılabilen bölümünü ifade ediyor. MSCI ayrıca bazı işlemlerin koordineli yürütüldüğüne ilişkin uluslararası yatırımcıların endişelerini de raporuna taşıdı.
SPK da 28 Ağustos’ta yatırım fonlarına ilişkin kuralları güncelledi. Yeni düzenleme, özellikle serbest fonların belirli hisselerde yüksek oranda yoğunlaşmasına yeni sınırlar getirdi. Fonlara portföylerini bu sınırlara göre düzenlemeleri için bir takvim verildi. Bu gelişmelerin ardından bazı fonların yüksek miktarda pay taşıdığı şirketler öne çıktı. Katılımevim de bu şirketlerden biriydi.
Katılımevim ve Pusula bağlantısı
Katılımevim, ev, araç veya iş yeri almak isteyenlere faizsiz tasarruf finansmanı hizmeti sunuyor. Şirketin hisseleri 2023’ten beri Borsa İstanbul’da KTLEV koduyla işlem görüyor.
Katılımevim ile Pusula arasındaki bağ, fonlardaki yoğunlaşmayı anlamak için önemli. Pusula Finans Holding, Katılımevim’in ortakları arasında yer alıyor. KAP verilerine göre holdingin şirketteki doğrudan payı yüzde 29,5 seviyesinde. Pusula’nın yönettiği iki fon da eklendiğinde bu üç payın toplamı %61,88’e ulaşıyor.
Katılımevim hissesindeki hareketler bu nedenle Pusula fonlarının değerini doğrudan etkiledi. Hissenin yükselişi fonların değerini artırdı. Hissedeki düşüşler de fonların değer kaybını büyüttü.
Pusula Grubu’nda aynı dönemde pay devir süreci başladı. Tera Grubu, 9 Eylül’de Pusula Finans Holding ve bağlı şirketlerindeki payların devralınması için görüşmelere başladığını açıkladı. Taraflar 10 Eylül’de işlemin temel ticari ve finansal şartları konusunda mutabakata vardı.
Nakit krizi nasıl büyüdü?
Fonların çalışma biçimi burada önem kazanıyor. Bir yatırımcı fon payını iade etmek (yani fonunu satmak) istediğinde parasını fondan geri alıyor. Fon yöneticisi bu ödemeyi yapmak için fonun elindeki nakdi kullanıyor veya portföydeki yatırımları satıyor.
Çok sayıda yatırımcının aynı dönemde fonunu satması nakit ihtiyacını artırıyor. Düşük işlem hacmine sahip hisselerde büyük miktarlı satışların tamamlanması zaman alabiliyor. Böyle bir durumda fonun elindeki yatırımları paraya çevirme hızı, yatırımcılara yapılacak ödemelerin süresini de etkiliyor.
SPK’nın ağustos sonunda getirdiği yeni sınırlamalar da yoğun pozisyon taşıyan fonların portföylerini yeniden düzenlemesini gerektirdi. Eylül ayında bazı hisselerdeki düşüşler hızlandı. Aynı dönemde yatırımcıların fonlardan çıkış talepleri de arttı.
15 Eylül’de Pusula Portföy bazı yatırım fonlarında “katılma payı iade ödemelerinde temerrüt” oluştuğunu KAP’a bildirdi. Temerrüt yatırımcıya yapılması gereken ödemenin vadesinde gerçekleştirilememesi anlamına geliyor. Başka bir ifadeyle yatırımcı fonunu sattı fakat parasını belirlenen tarihte alamadı.
16 Eylül’de borsadaki satışlar derinleşince endekse bağlı devre kesici çalıştı. Bu sistem, çok sert fiyat hareketlerinde borsadaki işlemleri belirli bir süre otomatik olarak durduruyor.
Aynı günün ilerleyen saatlerinde Tera Portföy de iki fonunda temerrüt oluştuğunu açıkladı: Tera Portföy Hisse Senedi (TL) Fonu ve Tera Portföy Para Piyasası (TL) Fonu. Şirket, likidite yönetim sürecinin devam ettiğini bildirdi.
SPK’dan KTLEV işlemlerine inceleme
SPK 16 Eylül ‘de KTLEV hisselerinde gerçekleştirilen işlemlerle ilgili çok sayıda kişi hakkında suç duyurusunda bulundu. Kurul bazı kişilere iki yıl süreyle işlem yasağı getirdi. Pusula Portföy de KTLEV işlemleriyle sınırlı olarak iki yıllık işlem yasağı kapsamına alındı. Bu kararlar, SPK’nın piyasa dolandırıcılığı şüphesi kapsamında yürüttüğü incelemeye dayanıyor.
17 Eylül’de Katılımevim için başka bir satın alma görüşmesi daha duyuruldu. Emlak Katılım’ın bağlı ortaklığı Emlak Katılım Tasarruf Finansman, Katılımevim ve Birevim’in satın alınması için görüşmelere başladığını KAP’a bildirdi.
130 fon için tasfiye kararı alındı
17 Eylül’de SPK fon piyasasına yönelik kapsamlı tedbirler açıkladı. Tera, Pusula, Hedef, Atlas, A1, Pardus ve Bulls Portföy’ün kurduğu ve TEFAS’ta işlem gören yatırım fonlarının alım ve satımı durduruldu. Kurul ayrıca bu şirketlerin kurucusu olduğu 130 fon için tasfiye kararı aldı. Tasfiyenin hangi yöntemle gerçekleştirileceği ise henüz açıklanmadı.
TEFAS, farklı portföy şirketlerinin fonlarının alınıp satılabildiği ortak bir elektronik platform. Bir yatırımcı kendi bankası üzerinden başka bir portföy şirketinin fonunu TEFAS aracılığıyla alabiliyor. SPK’nın kararıyla söz konusu fonlarda bu platform üzerinden yeni alım ve satım işlemleri durdu.
Tasfiye ise fonun faaliyetinin sona erdirilmesi sürecini ifade ediyor. Fonun elindeki varlıklar belirlenen yöntemle nakde çevriliyor. Tasfiye sonunda oluşan bakiye, yatırımcılara sahip oldukları fon payı oranında dağıtılıyor.
Yatırımcının eline geçecek tutar da tasfiye sonunda oluşan fon değerine göre belirleniyor. Hisselerdeki değer kayıpları bu tutarı etkileyebiliyor. Varlıkların satış süresi de yatırımcının parasına ulaşacağı tarihi belirliyor. Yatırım fonlarının malvarlığı ayrıca portföy yönetim şirketinin kendi malvarlığından ayrı tutuluyor.
Finansal İstikrar Komitesi toplandı
Finansal İstikrar Komitesi 17 Eylül sabahı Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek başkanlığında toplandı. Toplantının gündemini sermaye piyasalarındaki son gelişmeler oluşturdu.
Komite, piyasadaki hareketliliği sınırlı sayıdaki portföy yönetim şirketinin bazı fonlarında yaşanan kredi ve likidite sorunlarıyla ilişkilendirdi. Açıklamada sorunun fon piyasasının belirli bir bölümünde yoğunlaştığı ve geçici nitelik taşıdığı belirtildi. Komite ayrıca likidite sıkışıklığını azaltmaya ve sorunun diğer finans kuruluşlarına yayılmasını önlemeye yönelik tedbirlerin uygulanacağını duyurdu.
TCMB de aynı gün Türk lirası likiditesine yönelik yeni adımlar açıkladı. Merkez Bankası haftalık repo ihaleleriyle sağlanan fonlamanın artırılacağını duyurdu. Bankaların TCMB’den borçlanma limitlerinin güncelleneceği, teminatlara uygulanan iskonto oranlarının da azaltılacağı açıklandı.
