Roma İmparatorluğu’nda Kolezyumun İçine Su Doldurularak Gemilerin Savaştırıldığı Doğru mu?

Roma İmparatorluğu gücünü yalnızca ordusundan değil, halkı oyalayarak sistemi içeriden sakin tutma becerisinden de alıyordu. Kolezyum bunun en çarpıcı örneklerinden biri. Gladyatör dövüşleri ve büyük oyunlar, insanların günlük dertlerini bir süreliğine unuttururken, imparatorluğun “biz çok güçlüyüz” mesajını da kalabalıkların gözü önünde tekrar tekrar sahneliyordu. Söz konusu paylaşım ise Kolezyum’da yalnızca dövüş ve oyunların değil, alanın suyla doldurularak büyük gemi savaşlarının da canlandırıldığını öne sürüyor.

İlgili anahtar kelimelerle araştırılma yapıldığında naumachia adı verilen bu gösterilerin Romalı tarihçiler Suetonius, Tacitus, Cassius Dio ve şair Martial tarafından yazılan eserlerinde belirtildiği görülüyor. Bu kaynaklarda naumachia'ların nerede, ne zaman ve nasıl yapıldığı, imparatorların tepkileri ve halkın coşkusu betimlenmiş. Örneğin Augustus, bizzat kaleme aldığı Res Gestae adlı eserinde, düzenlediği naumachia'nın boyutlarını ve katılan asker sayısını kaydetmiş. 

Bu gösterilerin teknik olarak ne kadar mümkün olduğu konusunda yapılan araştırmalar da özellikle Kolezyum'un (Flavian Amfitiyatrosu) zemininde yapılan incelemeler, yapının suyla doldurulup boşaltılabileceğini kanıtlıyor. Arenanın altındaki hipojum (tünel sistemi) inşa edilmeden önceki dönemde, suyun arenaya alınması ve tahliyesi için kullanılan kanallar ve su geçirmez zemin kaplamalarının izleri, burada su gösterileri yapıldığını doğrular nitelikte.

Naumachia gösterileri, Cumhuriyet’in son döneminden İmparatorluk’un orta evrelerine kadar, bazı imparatorlar tarafından özel kutlamaların parçası olarak düzenlenmişti. Tarihte bilinen ilk naumachia, Jül Sezar tarafından organize edildi. Dörtlü zafer kutlamaları kapsamında, Tiber Nehri yakınlarında Codeta Minor adı verilen bataklık arazide geçici bir havuz oluşturulmuş; bu gösteride Tyros ve Mısır filolarını temsil eden gemiler karşı karşıya getirilmişti.

MS 80 yılında İmparator Titus, Kolezyum’un açılış oyunları kapsamında hem eski Augustus gölünde hem de yeni inşa edilen amfitiyatronun içinde naumachia düzenletti. Onu izleyen Domitian ise başlangıçta Kolezyum’da su gösterilerine yer verse de, arenanın altına karmaşık bir tünel sistemi inşa ettirdikten sonra burada su savaşları yapmak teknik olarak imkansız hale geldi. Bunun üzerine Domitian, Tiber Nehri yakınlarında taştan inşa edilmiş ayrı bir Naumachia yapısı yaptırarak bu gösterileri farklı bir mekana taşıdı.

Naumachia gösterileri için kullanılan mekanlar ve altyapı, Roma’nın su mühendisliğindeki ustalığını açıkça gösteriyordu. Bu gösteriler ya Augustus döneminde olduğu gibi devasa yapay havuzlarda, ya Claudius zamanında doğal göllerde ya da Titus döneminde Kolezyum gibi su geçirmez hale getirilen amfitiyatrolarda yapılıyordu. Araştırmalara göre Kolezyum’un doldurulmasında Aqua Claudia su kemerinden gelen su kullanılıyor, arenanın zeminindeki ızgaralar sökülüyor ve alan yaklaşık 2–5 saat içinde suyla doluyordu; boşaltma işlemi ise arenanın altındaki büyük drenaj kanalları sayesinde benzer bir sürede tamamlanıyordu. Gösterilerde gerçek savaş gemileri kullanılıyor, dar alan nedeniyle gemiler yelken yerine kürekle hareket ediyordu. Savaşçılar profesyonel asker ya da gladyatörlerden değil, çoğunlukla ölüme mahkum edilmiş suçlular veya savaş esirlerinden seçiliyordu; bu da çatışmaları son derece kanlı ve ölümcül kılıyordu. Naumachialar rastgele dövüşler değil, genellikle Salamis Savaşı gibi ünlü tarihsel deniz savaşlarının canlandırmalarıydı; Romalılar kendi iç savaşlarını sahnelemekten özellikle kaçınıyor, bunun yerine yabancı halkların geçmiş çatışmalarını temsil etmeyi tercih ediyordu.

Sadece Roma’da değil, internet araştırmalarında yer alan tarihsel kaynaklara bakıldığında Verona’daki amfi tiyatroda ve İspanya’da bulunan Mérida Amfi Tiyatrosu’nda da “naumachia” gösterilerinin düzenlendiği görülüyor. Bu örnekler incelendiğinde, su doldurularak deniz savaşlarının canlandırıldığı gösterilerin yalnızca Roma’ya ya da Kolezyum’a özgü olmadığı, farklı şehirlerdeki amfi tiyatrolarda da benzer etkinliklerin yapıldığı anlaşılıyor.