Cruise Gemisindeki Hantavirüs Salgını Yeni Bir Pandemi Riski Taşıyor mu?

Bugünlerde dünyanın en çok konuşulan gemilerinden biri, Hollanda bayraklı MV Hondius adlı kruvaziyer. Oceanwide Expeditions’a ait gemi, 1 Nisan 2026’da Arjantin’in en güneyindeki Ushuaia Limanı’ndan hareket etti. Rotasında önce dünyanın yerleşim bulunan karaya en uzak adası Tristan da Cunha, ardından Yeşil Burun Adaları vardı.

Gemide yolcu ve mürettebatla birlikte 180 kişi bulunuyordu. Yolculuk başladıktan sonra 11 Nisan’da gemideki 70 yaşındaki Hollandalı bir yolcu hayatını kaybetti. Ölümün doğal nedenlerden kaynaklandığı düşünüldü. Aynı yolcunun 69 yaşındaki eşi de St. Helena Adası’nda gemiden indikten sonra, 26 Nisan’da Johannesburg’daki bir hastanede yaşamını yitirdi. 2 Mayıs’ta ise Johannesburg’da yoğun bakıma alınan Britanyalı bir yolcunun PCR testi hantavirüs pozitif çıktı. Böylece gemide hantavirüs salgını olduğu anlaşıldı.

Teşhisin geç konulması ve yolcuların bir süre salgından habersiz şekilde hayatlarına devam etmesi, Covid-19 pandemisini kısa süre önce geride bırakan dünyada “yeni bir salgın mı başlıyor?” tartışmalarını yeniden gündeme taşıdı.

Hantavirüs yeni bir virüs değil. Tıp ve bilim dünyası bu virüsü 50 yılı aşkın süredir tanıyor. Modern tıpta virüsle ilişkilendirilen ilk klinik vakalar 1931’de Çin’de kayıtlara geçti. 1950’lerde Kore Savaşı sırasında 3 binden fazla Birleşmiş Milletler askerinin hastalanması, hastalığı bilim dünyasının gündemine taşıdı. 1976’da ise ilk patojenik hantavirüs olan Hantaan virüsü, Güney Kore’deki Hantan Nehri yakınlarında yaşayan kemirgenlerden izole edildi. Hantavirüs adını da bu nehirden alıyor.

Dünya Sağlık Örgütü, hantavirüsleri kemirgenler tarafından taşınan ve insanlarda ciddi hastalıklara yol açabilen bir virüs grubu olarak tanımlıyor. Virüs insanlara genellikle enfekte kemirgenlerle ya da bu kemirgenlerin idrarı, dışkısı ve tükürüğüyle temas yoluyla bulaşıyor. DSÖ’ye göre hantavirüs enfeksiyonları ağır hastalıklara ve bazı durumlarda ölüme neden olabiliyor. Güney Amerika’da görülen Andes türü hantavirüsün ise sınırlı da olsa insandan insana bulaşabildiği belgelenmiş durumda. Son günlerde gündeme gelen MV Hondius gemisindeki virüsün de Andes türü olduğu düşünülüyor. Bilim insanları ayrıca, insanlar için tehlikeli olabilen hantavirüslerin kemirgenlerde genellikle belirgin bir hastalığa yol açmadığını belirtiyor.

Bazı çalışmalara göre Andes virüsünün kuluçka süresi genellikle 7 ila 39 gün arasında değişebiliyor. Virüse 48 saatten kısa süre maruz kalan kişilerde ise semptomların 14 ila 32 gün içinde ortaya çıkabildiği belirtiliyor. DSÖ, 8 Mayıs’ta yaptığı açıklamada Andes virüsünün insandan insana bulaşmasının oldukça sınırlı olduğunu vurguladı. Buna göre bulaş için genellikle uzun süreli yakın temas ya da aynı ev ortamında bir süre birlikte kalmak gerekiyor.

DSÖ, virüsün özellikle yaşlılar ve ek hastalığı olan kişiler için daha riskli olduğunu, bu gruplarda ölüm oranının yüzde 40-50’ye ulaşabildiğini belirtiyor. Kurum, halk sağlığı riskini orta, küresel riski ise düşük düzeyde değerlendiriyor.

Türk Klinik Mikrobiyoloji ve İnfeksiyon Hastalıkları Derneği (KLİMİK), 8 Mayıs 2026 tarihli duyurusunda Andes türü hantavirüsle ilgili bir çalışmaya dikkat çekti. Şili’de yapılan çalışmada, Andes virüsü taşıyan 76 kişinin 476 hane halkı temaslısı incelendi. Buna göre bulaş riski, hastaların cinsel partnerlerinde yüzde 17,6; diğer hane halkı temaslılarında ise yüzde 1,2 olarak tespit edildi.

Türkiye’de kemirgenlerde hantavirüs varlığı ilk kez 2004 yılında raporlandı. İnsanlarda görülen ilk resmi vakalar ise 2009’da Zonguldak-Bartın bölgesinde kayda geçti. Aynı yıl Giresun’da yapılan testlerde hantavirüs antikoru taşıyanların oranı yüzde 3,2 olarak belirlendi. Sağlık Bakanlığı’na göre Türkiye’de en sık tespit edilen tür, ölüm oranı daha düşük olan Puumala virüsü. Bakanlık verilerine göre 2009-2018 yılları arasında Türkiye’de 238 hantavirüs vakası tespit edildi. Bu vakaların 12’si ölümle sonuçlandı; ortalama vaka ölüm oranı yüzde 4,7 oldu.

Sağlık Bakanlığı raporunda, uzun süre kullanılmayan binaların açılması ve temizlenmesi riskli durumlar arasında sayılıyor. Fare bulunma ihtimali olan alanlarda temizlik yapmak, inşaat, kamu hizmeti veya haşere kontrol işlerinde çalışmak, yürüyüş ve kamp gibi açık alan etkinlikleri de risk grupları içinde değerlendiriliyor. Hantavirüs, Türkiye’de bildirimi zorunlu bulaşıcı hastalıklar arasında yer alıyor.

KLİMİK, Türkiye’de 2009-2025 yılları arasında görülen hantavirüs vakalarının sayılarını ve ölüm oranlarını paylaştı. Grafikte, Türkiye’deki ölüm oranının düşük seyrettiği görülüyor. Son 10 yılda tespit edilen 164 hantavirüs vakasının 7’si ölümle sonuçlandı.

MV Hondius gemisi uzun süre farklı ülkelerden yanaşma izni alamadı. İspanya hükümeti daha sonra geminin Kanarya Adaları’na yanaşacağını ve yolcuların askeri operasyonla tahliye edileceğini açıkladı. Gemi, 10 Mayıs 2026 saat 08.00’de Tenerife Limanı’na yanaştı. Gemide kalan yolcular tahliye edilerek karantinaya alındı.

Türkiye Cumhuriyeti Sağlık Bakanlığı, gemideki 3 Türk vatandaşının testlerinin negatif çıktığını ancak karantinada kalacaklarını duyurdu. 13 Mayıs 2026 itibarıyla gemideki toplam vaka sayısı 11 olarak açıklandı.