Görsel Bilim İnsanlarının Üzerinde Uzlaştığı Dördüncü Boyutu mu Gösteriyor?

Sosyal medyada zaman zaman gerçek bilimsel bir buluşmuş gibi sunulan ama aslında öyle olmayan görseller dolaşıyor. Uzayla, fizikle ya da insan vücuduyla ilgili çarpıcı görüntülerin altına bilim insanlarının onayladığı notu eklenince, bu görüntüler gerçek bir keşif gibi algılanabiliyor. 

İlgili gönderide de içi boş, halka şeklinde ve yıldızlı bir dokuya sahip bir görsel bilim insanlarının onayladığı 4. boyutun en net görüntüsü olduğu notuyla paylaşılmış. İddiayı değerlendirmek için önce 4. boyut konusunda bilim insanlarının gerçekten ne söylediğine, ardından bu konuda şimdiye kadar yapılmış görselleştirmeleri incelemek gerekir.

Günlük hayatta üç boyutu algılarız: uzunluk, genişlik ve derinlik. 4. boyut denince fizikte çoğunlukla zaman kastedilir. Bazı fizik teorilerinde ise zamandan ayrı, uzayda dördüncü bir yön olabileceği de tartışılır. Bu konuda yapılan bilimsel çalışmalar da var. Örneğin 2018’de Nature dergisinde yayımlanan iki ayrı çalışmada araştırmacılar, dört boyutlu uzayda beklenen bazı fiziksel etkileri laboratuvar ortamında dolaylı olarak inceledi. Bir ekip çok düşük sıcaklıklara soğutulmuş atomlarla, diğer ekip ise fotonik dalga kılavuzlarıyla çalıştı. Fakat bu deneyler 4. boyutun fotoğrafının çekildiği anlamına gelmiyor. Araştırmacılar, dört boyutlu bir sistemde ortaya çıkması beklenen matematiksel etkileri daha düşük boyutlu sistemlerde gözlemledi. 

İnsanlar üç boyutlu varlıklar olduğu için dört boyutlu bir nesneyi doğrudan görmeleri mümkün değil. Bu durum, iki boyutlu bir çizimin üç boyutlu bir küpü tam olarak gösterememesine benzetilebilir. Bilim insanları ve matematikçiler bu nedenle dört boyutlu nesneleri doğrudan değil, izdüşümler yoluyla gösterir. Örneğin “tesseract” adı verilen dört boyutlu küp, bilgisayarda üç boyuta indirgenmiş bir model olarak çizilebilir.

İddiada yer alan görsel, parçacıklı dokuya sahip dönen bir halka animasyonu. Görselin kaynağına ilişkin açık kaynaklarda bulunan en güçlü eşleşme, Mathematica Stack Exchange’te 24 Eylül 2023’te açılmış bir GIF düzenleme sorusu. Bu soruda kullanıcı, dönen bir animasyonun dönüş yönünü tersine çevirmek ve aynalanmış halini oluşturmak için Mathematica kodu istiyor. 

Yani görsel, 4. boyut temsili ya da bilimsel bir keşif olarak değil, bir GIF işleme örneği olarak kullanılıyor. 

Ayrıca görselin bir bilimsel makalede, üniversite açıklamasında ya da NASA gibi bir kurumun kaynağında “4. boyutun görüntüsü” olarak sunulduğunu gösteren bir kayıt da bulunmuyor. Aksine, ulaşılan kaynakta görsel “image-processing”, “rotation”, “image3d” ve “gif-format” gibi teknik etiketlerle, bir animasyonun nasıl düzenleneceğine dair soru içinde yer alıyor. 

Sonuç olarak 4. boyut, fizikte ve matematikte tartışılan bir kavram olsa da bilim insanlarının onayladığı 4. boyut görüntüsü diye kabul edilmiş bir görsel bulunmuyor.