Amerikalı Bilim İnsanlarının Diyabeti Tamamen Tedavi Ettiği İddiası Doğru mu?

Sosyal medyada hızla yayılan bir iddiaya göre Amerikalı bilim insanları, pankreasta insülin üreten beta hücrelerini yeniden aktive ederek diyabeti tamamen tedavi etti. Diyabet gibi düzenli takip ve tedavi gerektiren hastalıklarda bu tür iddialar, bilimsel gelişmeleri olduğundan kesin ve uygulanabilir gösterebildiği için riskli. Çünkü hastaların mevcut tedavilerini aksatmasına, kanıtlanmamış yöntemlere yönelmesine ya da yanlış umutlara kapılmasına neden olabilir.

Bu iddianın doğru olup olmadığını ise ancak bilimsel araştırma sonuçları ve makaleleri inceleyerek anlayabiliriz. Diyabet konusunda bilim dünyasında dikkat çekici çalışmalar yapılmasına rağmen iddiada yer aldığı gibi radikal bir çözüme kavuşturulduğunu söylemek yanlış bir sonuç olur. 2024’te Science Translational Medicine dergisinde yayımlanan bir araştırmada bilim insanları, insülin üreten beta hücrelerini artırmayı amaçlayan iki farklı maddeyi birlikte test etti. Bu yöntem, insan hücreleri nakledilmiş farelerde beta hücrelerinin 4 ila 7 kat artmasını sağladı ve diyabetli farelerde kan şekeri normale döndü. Ama şunu belirtmek gerekir ki bu sonuçlar doğrudan insanlarda elde edilmedi. Deney, özel olarak hazırlanmış farelerde ve nakledilmiş insan hücreleri üzerinde yapıldı. Bu nedenle araştırmacılar da aynı etkinin gerçek insan pankreasında görülüp görülmeyeceğinin ancak klinik deneylerle anlaşılabileceğini belirtmiş.

Benzer şekilde Miami Üniversitesi’nden bir ekip de 2023’te yayımlanan çalışmasında, BMP-7 adlı bir büyüme faktörünün pankreastaki kök hücreleri uyararak yeni beta hücrelerine dönüşmelerini sağlayabildiğini göstermiş. Araştırmacılar bu etkiyi, tip 1 diyabetli bağışçılardan alınan canlı pankreas dokularında da gözlemledi. Bu da önemli ve umut verici bir bulgu olmasına rağmen çalışma henüz insanlar üzerinde tedavi olarak denenmemiş. Üstelik bu yöntemin güvenli ve etkili olup olmadığını gösterecek klinik araştırmalar da yapılmamış. 2024’te yayımlanan başka bir çalışmada ise EZH2 inhibitörü adı verilen ilaçların, farklı yaşlardaki bağışçılardan alınan pankreas hücrelerini beta hücre benzeri hücrelere dönüştürebildiği bildirildi. Bu örnekler arasında 7 yaşındaki bir tip 1 diyabet hastasından alınan hücreler de olmasına rağmen bu sonuçlar da doğrudan insan vücudunda değil, vücut dışında ve laboratuvar koşullarında elde edildi.

Konuyla ilgili en somut klinik sonuçlar ise Çin’den geliyor. Tip 1 diyabetli bir hastaya, kendi vücudundan alınan hücrelerden kimyasal yöntemle üretilmiş kök hücreler nakledildi. Tedaviden 75 gün sonra hastanın dışarıdan insülin kullanmasına gerek kalmadı. Ayrıca bir yıllık takipte de kan şekeri büyük ölçüde hedef aralıkta seyretti.

Benzer şekilde Vertex’in geliştirdiği VX-880 adlı hücre tedavisi de tip 1 diyabetli 12 hastada denendi. Açıklanan sonuçlara göre hastaların 10’unda dışarıdan insülin kullanımı tamamen sona ererken diğer iki hastada ise insülin ihtiyacı belirgin biçimde azalmış. Bu yöntemin getirdiği başka bir zorunluluk var: Bağışıklık sistemini baskılayan ilaçların kullanılmasını gerektiriyor. Ayrıca çalışma hâlâ devam ediyor ve tedavinin uzun vadede ne kadar güvenli olduğu henüz netleşmiş değil. Ayrıca Amerikan Diyabet Derneği de tüm bu gelişmelere rağmen diyabet için henüz kesin bir tedavinin bulunmadığını açıkça söylüyor. 

Son olarak, iddiada “Amerikalı bilim insanları” ifadesi yer alsa da dikkat çeken ilk klinik bulgulardan biri Çin’de yürütülen çalışmalardan geldi. Bununla birlikte, ABD kaynaklı araştırmalar da bu alandaki bulguları destekleyen veriler sunuyor. Dolayısıyla söz konusu iddia tek bir araştırmaya dayanmıyor. Farklı çalışmaların ortaya koyduğu umut verici sonuçlar bir araya getirilerek, henüz doğrulanmamış bir şekilde “kesin tedavi bulundu” sonucuna dönüştürülmüş görünüyor.