Görsel Brezilya’da Suyun Toz Halinde Satıldığını mı Gösteriyor?

Sosyal medya platformlarında teknik ya da bilimsel içerikli konuların bağlamından koparılarak mucizevi birer gelişme gibi sunulması, kullanıcılar arasında yanlış bilgilerin hızla yayılmasına neden oluyor. Özellikle karmaşık terimlerin basitleştirilerek çarpıcı iddialara dönüştürülmesi, ilgi çekici görsellerle birleştiğinde dijital mecralardaki bilgi kirliliğini derinleştiriyor. Bu tür içeriklerin geniş kitlelere ulaşmasının temelinde, kullanıcıların olağandışı haberlere duyduğu merak ve yüksek etkileşim alma motivasyonuyla hareket eden hesapların manipülatif paylaşımları yatıyor. Sonuç olarak, aslında belirli bir amaca hizmet eden bilimsel materyallerin gerçek dışı özelliklerle pazarlanması, dijital dünyada sıkça rastlanan dezenformasyon dalgalarından birini oluşturuyor. 

Paylaşılan görsele bakıldığında, bir kişinin elinde tuttuğu paketin üzerinde su bardağı ve kaşıkta beyaz renkli bir toz olduğu görülüyor. Paylaşımın açıklama kısmında ise Brezilya’da suyun toz halinde satıldığı iddia ediliyor. Ancak görsel dikkatle incelendiğinde, bu tozun su elde etmek için yine suyla karıştırılacağına dair bir izlenim oluşması, paylaşımın yanlış bilgilendirme içerdiğine dair şüphe uyandırıyor. 

Gönderideki fotoğraf üzerinden yapılan tersine görsel arama sonucunda, paketin üzerindeki Portekizce ifadelerin “Toz su, saf su” gibi anlamlara geldiği belirleniyor. Ayrıca araştırmalar, söz konusu görselin farklı zamanlarda paylaşılmasıyla bu iddianın zamanla bir internet meme’ine dönüştüğünü gösteriyor. Görselin bir meme’e dönüşmesini iddiya konu olan fotoğrafın yapay zeka ile üretilip üretilmediği noktasında yapay zeka tespit aracına yüklendiğinde paylaşılan fotoğrafın yapay zeka olduğuna ulaşılıyor. 

Görselin bir meme'e dönüşme sürecinde, iddiaya konu olan fotoğrafın yapay zeka ile üretilip üretilmediğini belirlemek amacıyla yapay zeka tespit aracına başvurulduğunda ve  yapılan analiz sonucunda, paylaşılan fotoğrafın yapay zeka tarafından oluşturulduğu bilgisine ulaşılıyor.

Tüm bu bilgiler ışığında, arama motorları aracılığıyla yapılan "toz su" aramalarında çeşitli akademik araştırmalara rastlanıyor. Bu araştırmalar incelendiğinde, toz su olarak adlandırılan maddenin aslında "hidrojel" veya "potasyum poliakrilat" olduğu anlaşılıyor. Maddenin, Brezilya'nın kuraklıkla mücadele eden bölgelerinde toprağın suyu tutmasını sağlayarak verimliliği artırmak amacıyla kullanılan bir nevi gübre olduğu görülüyor. 

Araştırmalar sonucunda, ilgili maddenin Brezilya’da kullanılması nedeniyle arama motorları üzerinden yapılan incelemelere devam edildiğinde; dünyanın önde gelen tarımsal araştırma kurumlarından, Brezilya Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı'na bağlı Embrapa’nın resmi web sitesine ulaşılıyor. İnternet sitesi içerisinde anahtar kelimelerle yapılan aramada, “hidrojel/potasyum poliakrilat” ile ilgili çalışmaya rastlanıyor. Portekizce olan bu araştırma, çeviri araçları yardımıyla inceleniyor. 

İncelenen araştırmada; patlıcan fidelerinin yetiştirilme aşamasında, halk arasında "su tozu" olarak bilinen hidrojelin nasıl bir etki yarattığı ve toprağın suyu tutma kapasitesini pratikte nasıl artırdığı belirtiliyor. Ancak araştırma içerisinde, söz konusu maddenin su üretmediği; yalnızca toprakta var olan veya bir şekilde toprakla buluşan suyun yer altına sızmasını engelleyerek verimliliği arttırmayı amaçladığı ifade ediliyor.