Adaylık Yaşı 18'e İndi Ama Meclis Gençleşmedi

2017'de referandumla kabul edilen 6771 sayılı Kanun, milletvekili adaylık yaşını 25'ten 18'e indirmişti. Aradan geçen dokuz yılda partiler her seçimde biraz daha genç adaylarla sandığa gitti, Meclis ise gençleşmek yerine biraz daha yaşlandı.

YSK verileri aradaki mesafeyi açıkça ortaya koyuyor. 2023 genel seçiminde milletvekili adaylarının %18,6'sı, yani yaklaşık beşte biri 30 yaşın altındaydı. Meclis'e giren 600 kişiden ise yalnızca 4'ü bu yaş grubunda. 

Adaylık yaşı inmeden önceki son seçim olan Kasım 2015'te milletvekili adaylarının ortanca yaşı 47 civarındaydı. 2023'e gelindiğinde bu yaş 44'e indi. Meclis'e girenlerde ise tersi oldu: Ortanca yaş 50,3'ten 51,9'a çıktı, 60 yaş ve üzerindeki vekillerin oranı da %14,9'dan %18'e yükseldi.

Seçmenin yaşıyla kıyaslayınca mesafe daha da büyüyor. 2023'te 18 yaş üstü nüfusun %45'i 40 yaşın altındaydı, Meclis'te ise bu yaş grubunun payı sadece %10,5'te kaldı. 40 yaşın altındaki seçmenler, nüfustaki ağırlıklarının ancak dörtte biri kadar sandalyeyle temsil ediliyor.

2023'te 24 parti ve bağımsızlarla birlikte toplam 13.035 kişi milletvekilliği için yarıştı. Meclis'e girmeyi başaran yedi partinin listelerinde 30 yaşın altındaki adayların oranı %8,6'ydı. Sandalye çıkaramayan partilerde ve bağımsızlarda ise bu oran %22,9'a yükseliyor.

Genç adaylara en çok yer veren partiler, Meclis'e giremeyenler arasındaydı. Memleket Partisi'nin adaylarının %40'ı, Türkiye Komünist Hareketi'nin (TKH) %39'u 30 yaşın altındaydı. AK Parti'de bu oran %4,3, CHP'de %5,5, İYİ Parti'de %6'da kalmıştı.

Meclis'e girenler arasında da partiler birbirinden ayrışıyor. Yeşil Sol Parti'nin 61 milletvekilinden 19'u 40 yaşın altındayken bu oran MHP'de %10, AK Parti'de %9,7, CHP'de %5,9, İYİ Parti'de %4,7.

Adaylık yaşının indiği ilk seçimde Meclis biraz gençleşmişti. 2018'de 30 yaşın altında 8 milletvekili seçildi; 2015'te bu sayı 5'ti. 40 yaş altındaki vekillerin oranı da %11,3'ten %13,3'e çıktı.

Fakat bu kıpırdanma 2023'te devam etmedi. 30 yaş altı vekil sayısı 4'e, 40 yaş altı oranı %10,5'e geriledi. Dönemin en genç milletvekili, 1998 doğumlu AK Parti Ankara milletvekili Zehranur Aydemir oldu.

Düşüşün büyük kısmı ise iki büyük partiden geliyor. AK Parti'nin 40 yaş altı vekil sayısı 2018'de 35'ken 2023'te 26'ya, CHP'ninki 20'den 10'a indi. AK Parti 2018'de adaylarının %12,2'sini 30 yaşın altından belirlemişti; 2023'te bu oran %4,3'e düştü.

Uluslararası karşılaştırmada Türkiye listenin en altında yer alıyor. Parlamentolar Arası Birlik'in (IPU) verisine göre 2023'te oluşan Meclis'te milletvekillerinin %10,7'si 40 yaş ve altında. IPU'da verisi bulunan 35 Avrupa ülkesinin hiçbirinde oran bu kadar düşük değil.

Türkiye'ye en yakın ülke %11,5 ile Yunanistan. IPU'nun Avrupa ortalaması %20,7, dünya ortalaması ise %18,4. IPU kayıtlarına göre Türkiye'de gençler için ayrılmış bir kota da yok.

Yerel seçimlerde de benzer bir tablo var. 2014'te belediye başkanı adaylarının %4,2'si 30 yaşın altındaydı; 2024'e gelindiğinde bu oran %11'e yükselmişti. Seçilenlerde ise oran %1'i geçmedi: 2024'te göreve gelen 1.356 belediye başkanından yalnızca 11'i 30 yaşın altındaydı. Aynı dönemde 60 yaş ve üzerindeki başkanların payı neredeyse ikiye katlanarak %8,6'dan %16,7'ye çıktı.

İlleri karşılaştırınca göze çarpan, başkanların yaşının neredeyse her yerde aynı kalması. 18 yaş üstü nüfusun ortanca yaşı Şırnak'ta 32, Sinop'ta 50 iken başkanların ortanca yaşı illerin çoğunda 48 ile 53 arasında değişiyor.

Bu nedenle fark en çok genç illerde açılıyor: Şırnak'ta 18,9, Muş'ta 18,4, Siirt'te 17,7 yıl. Kırklareli ve Sivas'ta ise başkanlarla seçmenin ortanca yaşı hemen hemen aynı. Yine de her genç ilde fark büyük değil; Van'da (6,2 yıl) ve Şanlıurfa'da (9,9 yıl) seçilen başkanlar, nüfusu benzer yaştaki illere göre daha genç.

Türkiye'nin nüfusu da hızla yaşlanıyor. Eurostat verilerine göre ortanca yaş 2015'te 30,7'ydi, 2025'te 34,4'e çıktı. 18 yaş üstü nüfusun ortanca yaşı da 2015'te 40 civarındayken 2023'te 42'yi geçmişti.

Meclis ile seçmen arasındaki ortanca yaş farkı 2015'te 10,4 yıl iken 2023'te 9,6 yıla geriledi. Daralmanın kaynağı Meclis'teki bir gençleşme olmadı: Seçmenin ortanca yaşı bu dönemde Meclis'inkinden daha hızlı arttı.

Kabinede ise 40 yaşın altında bakan bulunmuyor. Cumhurbaşkanlığı Kabinesi'ndeki 17 bakanın ortanca yaşı 58; en genç bakan, 1984 doğumlu Sanayi ve Teknoloji Bakanı Mehmet Fatih Kacır.