Nedir Bu IMEI ve Kayıt Ücreti Neden Bu Kadar Fazla?

IMEI (International Mobile Equipment Identity), mobil cihazların kimlik kartı sayılan 15 haneli, uluslararası ve benzersiz bir numara. Bu numaranın ortaya çıkışı ise bir standartlaşma hikayesine dayanıyor. 1980’lerin başında Avrupa’da her ülkenin farklı bir analog mobil sistemi vardı ve bu durum ciddi uyumsuzluklara yol açıyordu. Örneğin Almanya’da kullanılan bir telefon Fransa’da çalışmıyordu. Avrupa ülkeleri ekonomik ve siyasi entegrasyona paralel olarak mobil iletişimde de ortak bir dijital standart geliştirmeye yöneldi.

Bu süreçte temel teknik adım, cihaz ile abone bilgisinin birbirinden ayrılması oldu. Analog sistemlerde telefon numarası cihazın içine gömülüydü; yani cihaz kimliği ile abone kimliği aynıydı. Yeni dijital sistemde ise abone kimliği için SIM kart, cihaz kimliği için IMEI tanımlandı. Mobil teknolojinin yaygınlaşmasıyla IMEI standardı, hem farklı ağlar arasında uyumluluğu sağladı hem de çalıntı telefonların engellenmesine imkan veren ortak bir “kimliklendirme” mekanizması oluşturdu. 

Fakat IMEI, Türkiye’deki tüketiciler için daha çok “kayıt ücreti” ile özdeşleşmiş bir kavram. Türkiye vatandaşları yurtdışından bir telefonla ülkeye döndüklerinde, bu cihazı kullanabilmek için devlete IMEI kayıt ücreti ödemek zorunda. Üstelik son düzenlemelerle birlikte, bir yıldan uzun süre şebekeden sinyal almayan telefonların IMEI kayıtları da siliniyor. Bu tür cihazların yeniden kullanılabilmesi için yeniden IMEI kaydı yaptırılması ve kayıt ücretinin ödenmesi gerekiyor. Bu ücret 2025’te 45.614 TL olarak uygulanırken, 2026’da yeniden değerleme oranı doğrultusunda artırılarak 57.241 TL’ye yükseltildi. 

IMEI kayıt ücretinin yüksekliği konusunda Türkiye, dünyada belirgin biçimde ayrışan bir ülke konumunda. Pek çok ülkede IMEI kaydı için herhangi bir ücret alınmazken, ücret uygulayan ülkelerde de bu bedel Türkiye’deki gibi ülkenin iki asgari ücretini aşacak bedeller değil. 

Peki Türkiye, vatandaşlarından neden bu kadar yüksek bir IMEI kayıt ücreti alıyor?

Apple’ın eylül ayındaki lansmanının ardından yeni iPhone 17 serisinin ülkelere göre fiyatları karşılaştırıldığında, geçen yıl olduğu gibi bu yıl da Türkiye en pahalı ülke konumunu korudu. iPhone 17 Pro’nun (512 GB) ABD’deki satış fiyatı 1.299 dolar. Türkiye’deki resmi satış fiyatı dolara çevrildiğinde ise ABD fiyatının yaklaşık 2,1 katına, yani yaklaşık 2.800 dolara denk geliyor. Türkiye’yi izleyen en pahalı ülke Brezilya ile arasındaki fark ise yaklaşık 450 dolar. 

Bu fiyat farkının en önemli nedeni ise vergiler. Türkiye’de satılan bir telefondan %1 oranında (2026’da %1,2 olacak) Kültür ve Turizm Bakanlığı payı, %12 oranında TRT bandrol ücreti ve %50 oranında ÖTV alınıyor. Bu vergiler eklendikten sonra ortaya çıkan tutarın üzerine ayrıca %20 KDV uygulanıyor. Sonuç olarak bu da telefonlardan alınan toplam vergi yükünün cihazın vergisiz satış fiyatını aştığı bir durum oluşturuyor. Hatta bazı telefon modellerinin fiyatları vergi sonrası o kadar yüksek seviyelere çıkıyor ki, aynı bütçeyle yüksek performanslı bir oyun bilgisayarı satın almak bile mümkün hale geliyor.

Ülke içindeki yüksek vergi yükünden kaçınmak isteyen tüketicilerin ilk başvurduğu yöntem ise yurtdışından telefon satın almak oluyor. Çünkü Türkiye’den ve yurtdışından alınan telefonlar arasındaki fiyat farkı, ülkeye göre uçak bileti, konaklama, hatta vize ve pasaport masrafları eklense bile çoğu zaman kapanmıyor. Devletin bu “arka kapı” olarak görülen yönteme karşı geliştirdiği çözüm ise IMEI kayıt ücretini yüksek tutmak oldu.

Türkiye’de IMEI kayıt ücreti her zaman bu kadar yüksek değildi. Uygulama 2012’de başladığında ücret yaklaşık 100 TL düzeyindeydi ve daha çok sembolik bir idari işlem bedeli niteliği taşıyordu. Amaç gelir elde etmekten ziyade, cihazların kayıt altına alınmasını sağlamaktı. Nitekim 2012’de bu tutar, asgari ücretin yaklaşık yedide birine denk geliyordu Ancak 2019’da belirgin bir politika değişikliğine gidildi. Yapılan düzenlemeyle IMEI kayıt ücreti 618 TL’den 1.500 TL’ye çıkarıldı. Asıl kırılma ise 2023’te yaşandı: ücret, ani bir artışla 6.091 TL’den 20.000 TL’ye yükseltildi.

Ekonomi politikasının buraya yönelmesindeki asıl motivasyon cari açıkla mücadele ve mali disiplin politikalarıyla ilgili. Cep telefonu üretiminde büyük oranda dışa bağımlı olan devlet, yolcu beraberinde getirilen cihazları kontrolsüz döviz çıkışına ve vergi kaybına neden olan bir "arka kapı" olarak nitelendirerek, bu kapıyı kapatmak suretiyle tüketiciyi yurt içindeki tam vergili ve kayıtlı distribütör kanallarına yönlendirmeyi amaçlıyor. Eş zamanlı olarak, vergi gelirlerinin ağırlıklı kısmının dolaylı vergilerden oluştuğu ekonomik yapıda, IMEI harcı bir "lüks tüketim bariyeri" olarak kurgulanıyor ve bütçe açıklarını kapatmak adına hızlı tahsil edilebilen stratejik bir gelir kalemi haline getirilmiş durumda. 

Dünyanın birçok ülkesinde IMEI kaydı vergilendirme amacıyla değil, güvenlik ve kayıt dışılığı önleme gerekçesiyle uygulanıyor. Türkiye gibi IMEI kaydı için doğrudan ücret alan ülke sayısı oldukça sınırlı. Örneğin Endonezya’da IMEI kaydı ücretsiz; ancak yurtdışından getirilen telefonun değeri üzerinden %22 vergi alınıyor. Telefonun değeri 500 doların altındaysa vergi de ödenmiyor. Azerbaycan’da ise IMEI kaydı, cihazın değerine bağlı olarak düşük tutarlı vergilere tabi: en düşük ödeme 20 manat, en yüksek ödeme ise yaklaşık 2.500 TL’ye denk gelen 100 manat. Özbekistan’da da benzer şekilde, IMEI kaydı için her yıl belirlenen “baz hesaplama miktarının” %20’si ödeniyor ve bu tutar bugün yaklaşık 230 TL seviyesinde.

Brezilya’da IMEI kayıt ücreti bulunmuyor; kişisel kullanım için getirilen ve kullanılmış tek bir telefondan vergi alınmıyor. Ancak birden fazla telefon getirilirse, 1.000 doları aşan kısım üzerinden %50 vergi uygulanıyor. Pakistan’da ise IMEI kaydı ücretli: 500 dolara kadar olan telefonlar için değerinin %18’i, bu tutarın üzerindeki cihazlar için %25’i ödeniyor. Buna karşılık, kısa süreli ziyaretçiler için dört aylık ücretsiz kayıt imkânı da sunuluyor. Bu örnekler, Türkiye’deki yüksek IMEI kayıt ücretinin uluslararası uygulamalara kıyasla istisnai bir düzeyde olduğunu gösteriyor.