Görsel Atatürk'ün Karaköy'de Genelev Açılışına Katıldığını mı Gösteriyor?

Sosyal medyada Mustafa Kemal Atatürk’ün yer aldığı iddia edilen yapay zeka üretimi fotoğraflar sıklıkla dolaşıma sokuluyor. Bu kez de, bir X hesabı tarafından Atatürk’ün bir genelev açılışına katıldığına dair görsel yayıldı. 

Görselde bir binanın önünde kurdele kesmek üzere toplanmış kişiler bulunurken, binanın tabelasında “İstanbul Umumi Evi - Karaköy Şubesi” ve “1926 Açılış Töreni” ifadeleri yer alıyor. Görselin başka bir versiyonunda ise “Genelev bekçisi Kamal ve yöneticisi Venizelos” yazısı bulunuyor.

Görseldeki iki Atatürk göz ardı edilirse, tarihsel uyumsuzluk yaratacak unsurlar düşünüldüğünde görselin yapay zeka üretimi olduğu anlaşılabilir. 

Millî Savunma Bakanlığının yayımladığı Atatürk'ün Yurt Gezileri kronolojisine göre Atatürk, 16 Mayıs 1919'da ayrıldığı İstanbul'a ilk kez 1 Temmuz 1927'de geri döndü. Bu tarihte Ankara'dan trenle İzmit'e gelen Atatürk, Ertuğrul Yatı'yla İstanbul'a geçti. Atatürk Ansiklopedisi de bu ziyareti Atatürk'ün Cumhurbaşkanı sıfatıyla İstanbul'a ilk gelişi olarak kaydediyor.

Millî Savunma Bakanlığının kronolojisinde Atatürk'ün 1926 yılındaki ziyaretleri de ayrıntılı olarak yer alıyor. Kayıtlara göre Atatürk, yıl içerisinde Mersin, Adana, Konya, Bursa, Balıkesir ve İzmir gibi şehirleri ziyaret etti. 9 Temmuz 1926'da Ankara'ya döndü ve 30 Haziran 1927'ye kadar burada kaldı. Dolayısıyla fotoğrafta belirtilen 1926 tarihinde Atatürk'ün İstanbul'da bir açılış törenine katılmış olması tarihsel kayıtlarla uyuşmuyor.

“İstanbul Umumi Evi - Karaköy Şubesi” yazısının altında açılış tarihi olarak 1926 yılı gösteriliyor. Fakat tabelanın tamamında Latin esaslı Türk alfabesi kullanılmış. Türkiye'de Latin esaslı Türk alfabesi 1928 yılında kabul edildi. Kanunun dördüncü maddesiyle Aralık 1928'den itibaren Türkçe tabelaların yeni harflerle yazılması zorunlu hale getirildi. Latin harflerinin 1928 öncesinde sınırlı kullanım örnekleri bulunabilse de fotoğraftaki Türkçe tabelanın biçimi, iddia edilen tarihle uyuşmayan bir ayrıntı.

Tabelanın altında ayrıca “Kadı-i Şer'iye Dairesi Ruhsatıyla” ifadesi yer alıyor. Fakat 8 Nisan 1924 tarihinde kabul edilen 469 sayılı Kanun ile şer'iye mahkemeleri kaldırılarak yargı teşkilatı yeniden düzenlendi. Dolayısıyla 1926 yılında açıldığı iddia edilen bir işletmenin ruhsatının bu kuruma atfedilmesi de tarihsel olarak mümkün değil.

Fotoğrafın tarihsel tutarsızlıklarının yanında görselin yapısında da bazı bozulmalar dikkat çekiyor. Özellikle kurdele kesme sahnesinde kişilerin elleri ve tuttukları nesnelerin sınırları belirsizleşiyor. Fotoğraftaki bazı yüzlerde ve kalabalığın oluşturduğu alanlarda da anatomik ayrıntıların birbirine karıştığı görülüyor. Örneğin şapkasız Atatürk’ün yanında sadece omuzu ve bacakları görünen biri yer alıyor.

İstanbul'daki genelevlerin tarihi, Cumhuriyet'in kuruluşundan çok daha eskiye dayanıyor. Özellikle Galata ve Karaköy çevresi, Osmanlı döneminde genelevlerin yoğunlaştığı bölgeler arasında bulunuyordu. İstanbul Ansiklopedisi'nin “Galata Genelevleri” maddesinde, zabıta denetimine alınan ilk umumhanelerin Galata'da açıldığı aktarılıyor. Bu işletmeler Kemeraltı Caddesi'nin yan sokaklarında, Yüksek Kaldırım yakınındaki Zürefa Sokak'ta ve Kuledibi çevresinde faaliyet gösteriyordu. Ansiklopedide 1885-1890 yılları arasında bölgede bulunan çeşitli genelevlerin isimlerine de yer veriliyor.

Genelevlerin denetlenmesine yönelik hukuki düzenlemeler de Osmanlı döneminde ortaya çıkmıştı. İlk fuhuş nizamnamesi 1879 yılında yayımlandı. Bunu, 1884 yılında II. Abdülhamid döneminde yürürlüğe giren daha kapsamlı bir nizamname izledi. İttihat ve Terakki döneminde ise 1915 yılında yeni bir düzenleme yapıldı. Bu kayıtlar, Karaköy ve Galata'daki genelevlerin tarihinin 1926 yılından önceye uzandığını gösteriyor.