Görüntüdeki Canlının Teleskop Balığı Olduğu İddiası Doğru mu?

Okyanuslar, yüzeyinin yalnızca küçük bir kısmı keşfedilebildiği için hâlâ insanlığın en büyük bilinmezlerinden biri. Bu devasa alanlarda yaşayan bazı canlı türleri gerçekten de bilim dünyasını şaşırtacak kadar ilginç. Örneğin şeffaf vücutlu salplar, deniz suyunda neredeyse görünmez olmalarıyla dikkat çekiyor. Benzer şekilde, biyolüminesans üreten denizanası türleri, karanlık derinliklerde kendi ışığını üreterek iletişim veya savunma mekanizması geliştiriyor. Ancak bilimsel olarak belgelenmiş buna benzer türlerin yanına, yapay zeka ile oluşturulmuş veya manipüle edilmiş sahte görseller eklendiğinde hangi görüntünün bilimsel bir keşif, hangisinin tamamen uydurma olduğu giderek daha zor ayırt ediliyor. Bu belirsizlik, “okyanusun gizemi” temasını işleyen komplo teorilerinin hızla yayılmasına zemin hazırlıyor ve yanlış bilgi ekosistemini besliyor.

İlgili Instagram gönderisinde paylaşılan ve “teleskop balığı” olduğu iddia edilen bu karenin okyanusun 2.000 metre altından çekildiği iddia edilmiş. Gönderiye gelen yorumlardan ise kullanıcıların görselin gerçekliği konusunda kafa karışıklığı yaşadığını görmek mümkün. Arama motoru üzerinden İngilizce olarak yapılan bir aramada bazı kaynaklarıninsidehistory adında bir Instagram gönderisine atıfta bulunduğu görülüyor. Burada yer alan video ise ışık yansımalarının doğaüstü derecede parlak olması, canlı hareketlerinin doğadaki akışkanlıktan uzak ve mekanik görünmesi, ayrıca çevresel detayların tamamen karanlık bir arka planla sınırlı kalması gibi nedenlerle üzerinde oynanmış gibi görünüyor. Keza bu videodan alınan bir kare AI or Not isimli yapay zeka tespit aracına yüklendiğinde, Likely AI Generated (Büyük olasılıkla yapay zeka tarafından üretilmiş) sonucunu vermiş ve görselin gerçek bir fotoğraf değil, yapay zeka üretimi olabileceğini göstermiş:

Aynı Instagram hesabı bu görüntüleri paylaşırken şu açıklamayı eklemiş: “Teleskop balığı, okyanusun 2.000 metreden daha derin bölgelerinde yaşayan bir derin deniz avcısıdır. İleriye bakan tüp şeklindeki gözleri sayesinde karanlıkta avını tespit edebilir ve bu gözler hareket edebilir, böylece çevresindeki canlıları izleyebilir. Uzun, ince gövdesi ve kendi boyuna yakın büyüklükte avları yutabilen ağzıyla, aşırı koşullara uyum sağlamış ilginç bir türdür.”

Görselle ilgili bir problem olduğu açık olduğu halde araştırmaya teleskop balığı adında bir canlı olup olmadığını bilimsel ve güvenilir kanallardan sürdürmek gerekiyor. Bu noktada başvurulabilecek en güvenilir kaynaklardan biri, Smithsonian National Museum of Natural History. ABD’nin en köklü bilim kurumlarından biri olan Smithsonian, yalnızca sergi düzenleyen bir müze değil, aynı zamanda binlerce araştırmacının katkısıyla yürütülen uluslararası bilimsel çalışmaların merkezinde yer alıyor. Kurumun Ocean Portal bölümü, deniz biyolojisiyle ilgili güncel bulguları kamuya açık biçimde paylaşıyor. Burada yer alan “Telescope Fish (Gigantura indica)” başlıklı içerikte bir görselle birlikte derin denizlerde yaşayan bu balığın büyük inci gibi gözleri vurgulanıyor. 

Görselin açıklamasında, Harvard Doğa Tarihi Müzesi’nin (Harvard Museum of Comparative Zoology) 60585 numaralı örneğinden alınmış bir fotoğrafın kullanıldığı belirtiliyor. “Mug shot” ifadesi ise mizahi biçimde, balığın önden çekilmiş yüz fotoğrafını tanımlamak için tercih edilmiş. Bu bilgiler, teleskop balığının gerçekten var olan ve bilimsel olarak belgelenmiş bir tür olduğunu gösteriyor. 

Sosyal medya kanallarında kullanılan görseller ise orijinal görselin üzerinde oynanmış ve daha parlak hale getirilmiş versiyonları olduğundan bu canlının gerçek olup olmadığını ayırt etmek oldukça güçleşmiş.

Bilimsel kaynaklara göre teleskop balıkları (Giganturidae familyası, Gigantura cinsi), genellikle 500 ile 2.000 metre arasındaki derin deniz bölgelerinde yaşayan, tropikal ve subtropikal sularda yaygın bir tür grubunu oluşturuyor. Bu balıklar, adlarını teleskop biçiminde öne doğru uzanan tübüler gözlerinden alıyor. Bu özel yapı, ışığın son derece az olduğu derinliklerde yukarıdan gelen siluetleri veya biyolüminesansla parlayan avlarını algılamalarını sağlıyor. Teleskop balıklarının vücutları uzun bir kuyrukla biter ve pulları olmadığı için yüzeyleri guanin tabakasıyla kaplanarak metalik bir parlaklık kazanır. Bu sayede derin denizde kolayca kamufle olurlar.