Türk Spor Medyasında Dezenformasyon

Son yıllarda Türkiye’de spor haberciliğinde, özellikle de futbolda, doğru bilgiye ulaşmak giderek zorlaşıyor. Sosyal medyada üretilen troll içeriklerin ulusal kanallarda haber gibi sunulması, takım muhabirlerinin bazı bilgileri saklaması ve erişimi zor arşivler üzerinden yeni tarih anlatılarının kurulması, bu alanın başlıca sorunları arasında. Bu tablo, futbolu takip edenler için neyin doğru neyin yanlış olduğunu ayırt etmeyi her zamankinden daha güç hale getiriyor.

Reuters’ın 2025 Dijital Haber Raporu, haber tüketiminde kurumsal medyanın etkisinin giderek zayıfladığını ortaya koyuyor. Rapora göre bazı ülkelerde tanınmış isimler ve influencerlar, kamuoyu tartışmalarını şekillendirmede giderek daha büyük rol oynuyor. Dünyanın farklı yerlerinde popülist siyasetçilerin de geleneksel gazeteciliği devre dışı bırakarak, kendilerine yakın medya figürleri ve influencerlar üzerinden iletişim kurduğu görülüyor. Bu aktörler çoğu zaman özel erişim elde ediyor, ancak eleştirel sorular sormuyor; hatta bazen yanlış bilgilerin yayılmasına da aracılık edebiliyor.

Reuters’ın işaret ettiği bu tablo, Türk spor medyasında yaşanan dönüşümle de benzerlik taşıyor. Son yıllarda yurt dışından gelen bazı başarılı teknik direktörlerin, muhabirlerin soru sorma biçimini eleştirdiğine dair açıklamalar haberlere yansıdı. Öte yandan takım muhabirlerinin, çalıştıkları kurumlardan çok kulüplerle yakın ilişki içinde olması da giderek daha fazla tartışılıyor. Nitekim kısa süre önce Galatasaray Teknik Direktörü Okan Buruk, ulusal bir kanalda çalışan bir Galatasaray muhabirini takımın ilk 11’ini sızdırdığı gerekçesiyle “hainlik”le suçladı. Bu çıkışın ardından takım muhabirliğinin sınırları, muhabirlik ile taraftarlık arasındaki fark ve gazetecilik etiği yeniden tartışma konusu oldu.

Bu farklara dair tartışmalar son dönemde yeniden alevlenmiş olsa da aslında yeni değil. Geçmişte TRT Spor’da yöneticilik yapan Fırat Günayer, görevde olduğu dönemde taraftarı olduğu Beşiktaş lehine bazı haberleri gizlediğini açıklamıştı. En basit spor haberinde bile doğru bilgiye ulaşmanın zorlaşması, izleyiciyi geleneksel medyadan uzaklaştırıyor. Son yıllarda YouTube gibi dijital platformlarda çok sayıda spor kanalının ortaya çıkması da bunun bir sonucu.

Ancak bu yeni alan da kendi sorunlarını taşıyor. YouTube’da yayın yapan birçok spor kanalının kim tarafından finanse edildiği, geleneksel medyadaki kadar açık biçimde bilinmiyor. Bu da içeriklerin güvenilirliği konusunda yeni soru işaretleri yaratıyor. Özellikle tek bir takıma odaklanan kanallar ve bu kanallarda yer alan gazeteci ya da yorumcular, zaman zaman dezenformasyonun yayılmasında etkili olabiliyor. Bu kanallar bir yandan etkileşim odaklı kışkırtıcı içeriklerden beslenirken, diğer yandan daha fanatik bir izleyici kitlesini etraflarında topluyor.

2024’te Türkiye’nin önde gelen spor haber kuruluşlarında çalışan 10 muhabirle yapılan Spor Gazeteciliğinde Asparagas Haber Sorunu başlıklı çalışma, asparagas haberlerin nedenlerine ışık tutuyor. Araştırmaya göre muhabirlerin en çok şikâyet ettiği konu, haber akışının aşırı hızlanmış olması. Bunun yanı sıra sahtekârlık, mesleki niteliğin zayıflaması ve bazı muhabirlerin taraftar gibi davranması da asparagas haberlerin yayılmasını besleyen başlıca etkenler arasında sayılıyor.

Araştırmada görüş bildiren muhabirler, haberin çok hızlı tüketilmesinin yalan bilgilerin yayılmasını kolaylaştırdığını vurguluyor. Spor medyasında “ilk veren olma” baskısı ve troll hesapların yoğunluğu da bu süreci daha da hızlandırıyor. Öte yandan araştırmada, beş muhabirin özellikle muhabirlerin taraftar gibi davranmasına dikkat çekmesi de önemli bir bulgu. Bu durum, habercilik ile taraftarlık arasındaki sınırın giderek zayıfladığını gösteriyor.

Mart ayından bu yana spor medyasında, haberi ilk veren olma telaşıyla üretilmiş pek çok yanlış içeriğe rastlamak mümkün. Daha da dikkat çekici olan, etkileşim amacıyla troll hesaplardan çıkan bu içeriklerin bazen ulusal kanallarda, hatta doğrudan TRT’de bile haber olarak paylaşılması.

Mart ayının en çok konuşulan futbol gelişmelerinden biri, Galatasaray ile Liverpool arasında oynanan Şampiyonlar Ligi eşleşmesiydi. İstanbul’daki ilk maçı 1-0 kazanan Galatasaray, rövanşta güçlü rakibine 4-0 yenilerek turnuvaya veda etti. Ancak maçın ardından en çok skor değil, yaşanan talihsiz kaza konuşuldu. Galatasaray’ın Napoli’den kiraladığı Hollandalı futbolcu Noa Lang, bir pozisyonda reklam panolarına çarparak parmağını sıkıştırdı ve ciddi şekilde yaralandı. Bu ihmal, hem Türkiye’de hem de yurt dışında büyük tepki çekti. Öte yandan bazı taraftarların Liverpoollu futbolcu Konate’nin Instagram hesabına yaptığı yorumlar ırkçı bulunurken, Liverpool ve Premier Lig’in resmi hesapları Noa Lang’in sakatlığı hakkında sessiz kalıp bu konuya ilişkin açıklama paylaştı.

Dezenformasyon tam da bu noktada başladı. Türkiye’deki birçok medya kuruluşu, kaynağı belirsiz ifadeleri haberleştirdi. Bunlardan birinde, eski Galatasaraylı futbolcu Wesley Sneijder’in “Galatasaray dünyada ırkçılığa bulaşacak son kulüptür. Liverpool daha da çirkinleşmeyi bırakmalı ve Noa Lang’in kopmuş parmağının hesabını vermelidir” dediği öne sürüldü. Ancak bu sözlerin nerede söylendiğine dair hiçbir kaynak gösterilmiyor. Sneijder’in sosyal medya hesaplarında da böyle bir açıklama yok. Üstelik Liverpool gibi uluslararası ölçekte büyük bir kulübü ilgilendiren bu sözlerin İngilizce ya da Felemenkçe basında yer alması beklenirdi. Ancak bu dillerde yapılan aramalarda da herhangi bir kayda rastlanmıyor.

Benzer bir örnek Didier Drogba üzerinden dolaşıma sokuldu. Bu kez Drogba’nın, Azerbaycan’da yayın yapan CBC Sport’a konuşarak “Liverpool, Anfield’daki güvenlik zafiyetleri nedeniyle kesinlikle cezalandırılmalı. Noa Lang’in başına gelenler tamamen kabul edilemez bir skandaldır” dediği iddia edildi. Bu ifade TRT tarafından da paylaşıldı. Ancak ne CBC Sport’ta ne de başka bir spor kanalında böyle bir açıklamaya ulaşılıyor. Farklı dillerde yapılan taramalarda da Drogba’ya atfedilen bu sözleri doğrulayan bir iz bulunmuyor.

Bir başka örnek de Türkiye ile Kosova arasında oynanacak 2026 FIFA Dünya Kupası eleme maçı öncesinde ortaya çıktı. Gazeteci Haldun Domaç’a, Vedat Muriqi’nin milli takımda oynamayı çok istediği ancak Fatih Terim’in, Galatasaray yerine Fenerbahçe’yi tercih ettiği için onu kadroya almadığı yönünde sözler atfedildi. İddia kısa sürede hem X’te hem de Instagram’da yayıldı. Bunun üzerine Haldun Domaç, birkaç gün sonra bir video paylaşarak bu ifadeleri hiç kullanmadığını açıklamak zorunda kaldı.

Mesele, spor medyasında ara sıra yanlış haber çıkmasından ibaret değil. Asıl sorun, bilginin hangi ortamda üretildiği, kimlerin elinde şekillendiği ve yeterince denetlenmeden nasıl meşru hale geldiği. Hız baskısı, muhabirlerle kulüpler arasındaki mesafenin giderek daralması, taraftarlık refleksinin haberciliğin önüne geçmesi ve sosyal medyada üretilen içeriklerin kolayca “haber”e dönüşmesi, bu alanı yapısal olarak daha kırılgan hale getiriyor. Böyle bir zeminde yanlış bilgi sadece yayılmıyor; zamanla olağanlaşıyor da. Spor medyası da bu yüzden, kamuoyunu bilgilendiren bir alan olmaktan uzaklaşıp aidiyetlerin, etkileşim hesaplarının ve doğrulanmamış anlatıların öne çıktığı bir mecraya dönüşüyor.