Dünyada Savaşlar Artıyor mu?

2022’den bu yana devam eden Rusya-Ukrayna savaşı, Gazze’de ateşkese rağmen devam eden çatışmalar ve 2025’te İran ile İsrail arasında yaşanan doğrudan savaş, son yıllarda uluslararası gündemin önemli bir bölümünü oluşturdu. Savaş haberlerinin sıklaşması daha genel bir soruyu da beraberinde getiriyor: Dünyada silahlı çatışmalar gerçekten artıyor mu?

Uppsala Üniversitesi bünyesindeki Uppsala Çatışma Verisi Programı (Uppsala Conflict Data Program - UCDP), soruna tarihi perspektiften bakmayı sağlıyor. Devletlerin dahil olduğu silahlı çatışmaları 1946’dan beri takip eden program, taraflardan en az birinin devlet olduğu ve bir takvim yılında en az 25 muharebe kaynaklı ölümün yaşandığı olayları, devlet temelli silahlı çatışma olarak kaydediliyor. UCDP’nin 2025 verilerine göre, hem toplam çatışma sayısında hem de devletlerin doğrudan birbirleriyle karşı karşıya geldiği çatışmalarda tarihi seviyelere ulaşılmış durumda.

2025’in en dikkat çekici verisi devletlerarası çatışmalardan geliyor. UCDP’ye göre devletlerin doğrudan birbirleriyle çatıştığı olayların sayısı 2023’te 2, 2024’te 4, 2025’te ise 8 oldu. Sayı iki yıl üst üste ikiye katlandı ve 2. Dünya Savaşı’nın sonundan bu yana görülen en yüksek seviyeye ulaştı. Bir önceki rekor, 1987’de kaydedilen 5 çatışmaydı.

Son birkaç yıldaki yükseliş daha uzun dönemli verilerde de görülüyor. 2000-2009 arasındaki on yılda toplam 8 devletlerarası çatışma kaydedilirken, 2010’lu yıllarda bu sayı toplam 12’ye çıktı. 2020-2025 arasındaki altı yılda ise şimdiden 22 devletlerarası çatışma kayda geçerken, yükseliş eğilimi özellikle 2016’dan itibaren belirginleşiyor. Devam eden çatışmaların her yıl ayrı bir kayıt olarak sayıldığını da ekleyelim. 

2025’teki sekiz çatışmanın dördü önceki yıldan devam ederken, dört çatışma yıl içinde başladı veya yeniden aktif hale geldi. Rusya-Ukrayna ve İran-İsrail savaşlarının yanında Hindistan-Pakistan, Kamboçya-Tayland ve İsrail-Suriye gibi çatışmalar da listede yer aldı. Orta Doğu bölgesi ise devletlerarası çatışmaların merkezi konumunda.

Rusya-Ukrayna savaşı aynı zamanda 2025’in en ölümcül devlet temelli çatışmasıydı. UCDP, 2025’te en az 94 bin 700 muharebe kaynaklı ölüm kaydetti. Bu sayı, dünya genelindeki muharebe kaynaklı ölümlerin yaklaşık %62’sini oluşturuyor. Gazze’de 70 binden fazla Filistinlinin hayatını kaybettiği İsrail-Hamas savaşı da yılın en ölümcül devlet temelli çatışmaları arasında yer aldı.

Artış yalnızca devletler arası çatışmalarla sınırlı değil. Devletlerin en az bir tarafta olduğu çatışma sayısı da 2010’dan bu yana iki kattan fazla arttı. UCDP, 2025’te devletlerin en az bir tarafta olduğu toplam 65 silahlı çatışma kaydederken, aynı kategorideki çatışmaların sayısı 2010’da 31’di.

UCDP verilerini değerlendirirken çatışma ile savaş arasındaki ayrımı gözetmek gerekiyor. Veri setinde yıllık en az 25 muharebe kaynaklı ölümün yaşandığı olaylar silahlı çatışma olarak kaydediliyor. Bir çatışmanın savaş seviyesine ulaşması içinse aynı yıl içinde en az 1.000 muharebe kaynaklı ölüm yaşanması gerekiyor. Dolayısıyla 2025’te kaydedilen 65 silahlı çatışma, dünyada 65 ayrı savaş yaşandığı anlamına gelmiyor. UCDP, 65 çatışmanın 13’ünü savaş olarak sınıflandırırken, bu sayı 1992’den beri görülen en yüksek seviyede.

Gazze savaşı da sınıflandırmanın nasıl çalıştığını gösteren örneklerden biri. İsrail bir devlet olsa da Hamas devlet dışı bir aktör olduğu için İsrail-Hamas savaşı UCDP’de devletlerarası çatışma kategorisinde yer almıyor. Diğer yandan, savaşın bölgesel etkileri İsrail ile İran, Suriye ve Yemen arasında devletlerarası çatışmaların yaşandığı daha geniş bir tablo ortaya koyuyor.

Son yıllarda savaşlar yalnız haberlerde değil, küresel boyutta daha fazla yer kaplıyor. Silahlı çatışmaların sayısı artarken, uzun süre daha seyrek görülen devletlerarası çatışmalar da yeniden yükselişte. Özellikle 2023’ten sonraki tablo, devletlerin birbirleriyle doğrudan karşı karşıya gelme ihtimalinin göz ardı edilemeyeceği bir döneme işaret ediyor. Mevcut eğilim devam ederse, önümüzdeki yıllarda savaşlar yalnızca Ukrayna ve Gazze gibi büyük cepheler üzerinden değil, farklı bölgelerde ortaya çıkan daha küçük ve birbirine bağlı çatışmalar üzerinden de konuşulabilir.