Video Çin’de Sosyal Kredi Nedeniyle Bir Annenin Robota Saldırısını mı Gösteriyor?

Sosyal kredi sistemi, bireylerin sosyal davranışlarını ve finansal geçmişlerini puanlayan bir düzenleme olarak biliniyor, ancak sosyal medyada bu sistemle ilgili birçok yanlış anlaşılma mevcut. Sistem genellikle sadece bireysel hataları cezalandıran bir araç gibi algılanıyor, oysa sosyal kredi sisteminin hedefi toplumsal ve finansal güveni güçlendirmek. Öte yandan, sosyal medya platformlarında sistemin kişisel hayatları aşırı derecede kontrol eden bir "distopya" gibi yansıtılması, yanlış ve abartılı yorumların yayılmasına neden oluyor ve sistemin işleyişine dair ciddi bilgi kirliliği yaratıyor.

10 Mayıs’ta sosyal medyada dolaşıma giren bir videonun, Çin’de vatandaşlık puanı düşük olduğu için çocuğuna doktor randevusu vermeyen yapay zeka robota sopayla saldıran bir anneyi gösterdiği iddia edildi. Videodan alınan ekran görüntüleri tersine görsel arama sonuçlarında, görüntülerin 2023 yılında çeşitli medya kuruluşları tarafından yayımlandığı ortaya çıkıyor.

Daily Mail, Taiwan News, Gulf Today ve NDTV’nin haberlerine göre, olay 23 Nisan’da Çin’in Jiangsu eyaletinde yer alan Xuzhou Tıp Fakültesi Hastanesi’nde gerçekleşmiş. Haberlerde kadının tahta bir sopayla hastane robotuna saldırmasında, hastanelerde randevu sisteminin robotlarla otomatize edilmesi nedeniyle kadının randevu almakta zorluk yaşadığı duyurulmuş.

Bir hastane personelinin ifadesine göre kadının ruhsal sağlık sorunu yaşadığı ve randevu nedeniyle sinir krizi geçirdiği aktarılmış. 

Diğer yandan, iddianın aksine haberlerde kadının yanında çocuğunun bulunduğuna, çocuğuna randevu alamadığına ve “vatandaşlık puanının” düşük olduğuna dair bir bilgi yer almıyor. Sonuç olarak sosyal medyada paylaşılan düşük vatandaşlık puanı ve sosyal kredi sistemi ile ilişkilendirilen video, çarpıtılarak bağlamından koparılmış.

Çin’de hastanelerde hastaların “sosyal kredi puanı” ya da “vatandaşlık puanı” düşük olduğu için sistematik olarak tedavi edilmediğine dair güvenilir bir kanıt bulunmuyor. Çin’deki sosyal kredi sistemi, yaygın olarak düşünüldüğü gibi herkese verilen tek bir puandan ziyade farklı kurumların tuttuğu kayıtlar ve kara listelerden oluşuyor. Geçmişte bazı şehirlerde yüksek puana sahip kişilere hastanelerde daha hızlı işlem yapılması veya ödemeyi daha sonra yapabilme gibi sınırlı kolaylıklar tanınmış olsa da, düşük puanlı kişilerin sağlık hizmetine erişiminin engellendiği anlamına gelmiyor. 

2019 yılında Çinli yetkililer de sosyal kredi uygulamalarının temel kamu hizmetlerine erişimi kısıtlamak için kullanılamayacağını açıkladı. 2025’te Çin’de duyurulan Sosyal Kredi Eylem Planı kapsamında sağlık sektöründe yapılan bazı düzenlemeler ise vatandaşlara değil, ilaç şirketleri ve tedarikçilerin kamu ihalelerindeki uyum performansına odaklanıyor.