Videonun Öğrenen Bir Beyni Gösterdiği İddiası Doğru mu?

Bilimsel bilgiler, ilgi çekici videolar ve çarpıcı açıklamalarla sosyal medyada hızla yayılabiliyor. Özellikle karmaşık konuları basitçe anlatan paylaşımların sosyal medyada ilgi görme ihtimali oldukça yüksek. Fakat bu içeriklerde kullanılan görüntüler her zaman anlatılanları göstermediği gibi, bilimsel bulgular da bazen yanlış yorumlanabiliyor.

X’te paylaşılan bir videoda, öğrenme sırasında beyindeki nöronlar arasında yeni fiziksel bağlantılar oluştuğu iddia ediliyor. Mikroskop altında kaydedildiği anlaşılan görüntülerde, bir sinir hücresinden uzanan yapının başka bir sinir hücresine doğru ilerlediği ve onunla temas ettiği görülüyor. Paylaşımda, yeni şeyler öğrenmenin ve deneyimlemenin bu bağlantıları oluşturduğu, el kullanımının ve egzersizin ise süreci hızlandırdığı öne sürülüyor. Ayrıca bu süreç, nörogenez ve sinaptogenez kavramlarıyla ilişkilendiriliyor. 

İddiayı araştırmak için öncelikle videonun kaynağını ve hangi koşullarda çekildiğini belirlemek gerekiyor. Ardından görüntülerin gerçekten öğrenme sırasında nöronlar arasında kurulan yeni bağlantıları gösterip göstermediği incelenmeli. 

Videodaki görüntülerden hareketle, sinir hücrelerinin mikroskop altında birbirine bağlanmasını tarif eden İngilizce anahtar kelimelerle yapılan aramalarda Dr. Lila Landowski ismiyle karşılaşılıyor. Bu isimle araştırmaya devam edildiğinde Landowski'nin Avustralya'daki Tazmanya Üniversitesinde görev yapan bir sinirbilimci olduğu anlaşılıyor. Landowski'nin çalışmaları, sinir hücrelerinin yenilenmesi ve felç sonrası beyinde meydana gelen değişimler üzerine yoğunlaşıyor. Araştırmacının 2021'de YouTube'da yayımladığı videoda ise 2010 yılında laboratuvar ortamında kaydettiği, sinir hücrelerinin birbirine doğru uzanarak temas ettiği görüntüler yer alıyor.

Landowski, YouTube'daki paylaşımında görüntüleri laboratuvarda, içinde sinir hücreleri bulunan bir petri kabını (laboratuvarda hücre yetiştirmek için kullanılan kap) incelerken kaydettiğini anlatmış. Araştırmacı, kabı atmak üzereyken mikroskop altında dikkatini çeken bir hareket fark ettiğini ve kayda başladığını belirtmiş. Görüntüler, yaklaşık 20 dakika boyunca gerçekleşen hücresel hareketin hızlandırılmış halini gösteriyor. Videoda sinir hücrelerinin büyüme konisi adı verilen, çevrelerini algılayarak başka hücrelere doğru ilerlemelerini sağlayan uzantıları görülüyor. Landowski'ye göre bu yapılar, özellikle sinir sisteminin gelişimi sırasında hücrelerin birbirleriyle bağlantı kurmasında rol oynuyor.

Araştırmacı, LinkedIn hesabındaki açıklamasında görüntülerin öğrenme veya hafıza oluşumunu gösterdiği yönündeki yorumların doğru olmadığını özellikle vurgulamış. Öğrenmenin, sinaps adı verilen ve sinir hücrelerinin birbiriyle iletişim kurmasını sağlayan çok daha küçük bağlantılarla ilişkili olduğunu açıklamış. Dolayısıyla söz konusu kayıt, öğrenme anından ziyade sinir hücrelerinin gelişim sürecine ait bir hareketi gösteriyor.

Landowski'nin açıklamalarını bilimsel kaynaklar da destekliyor. ABD Ulusal Tıp Kütüphanesinin NCBI Bookshelf platformunda yayımlanan Neuroscience kitabına göre büyüme konileri, gelişmekte olan sinir hücrelerinin doğru yere ulaşmasını sağlayan yapılardır. Öğrenme ve hafızayla ilişkili değişimler ise sinir hücreleri arasındaki iletişimi sağlayan sinapslarda gerçekleşiyor. Cold Spring Harbor Laboratory tarafından yayımlanan bilimsel inceleme de deneyimlere bağlı olarak bu bağlantıların güçlenebildiğini, zayıflayabildiğini veya sayılarının değişebildiğini ortaya koyuyor. Dolayısıyla sinir hücrelerinin birbirine doğru uzanması, tek başına bir öğrenme anının görüntülendiği anlamına gelmiyor.

Landowski'nin özgün kaydıyla X'te paylaşılan video karşılaştırıldığında, görüntülerin birbirinden farklı olduğu görülüyor. Bu durum, sosyal medyadaki videonun gerçek mikroskop kaydından yola çıkılarak yapay zekayla hazırlanmış olabileceği şüphesini doğuruyor. Bu nedenle video, yapay zeka içeriklerini tespit etmek için kullanılan Deploy Detect ve FauxLens araçlarına yüklenerek incelendi. Deploy Detect, videonun yapay zeka üretimi olma olasılığını %99, FauxLens ise %87 olarak değerlendirdi. FauxLens ayrıca görüntülerde yapay zeka üretimiyle uyumlu izler bulunduğunu, ancak dosyanın kaynağının belirlenemediğini bildirmiş. İki aracın sonuçları videonun yapay zekayla hazırlanmış olabileceğini güçlü biçimde desteklese de bu oranlar tek başına kesin kanıt oluşturmuyor.