Türkiye Çevre Performansında Dünyanın Neresinde?

Yale Üniversitesi girişimiyle hazırlanan Çevre Performansı Endeksi (EPI), ülkelerin çevre politikaları ve uygulamaları konusundaki başarısını değerlendiriyor. EPI, çevre sağlığı ve ekosistem canlılığı konusunda ülkeleri sıralıyor. Bu göstergeler, ülkelerin belirlenmiş çevre politikası hedeflerine ne kadar yakın olduğuna dair ulusal ölçekte bir ölçü sağlıyor. 

Çevre Performansı Endeksi verileri, uluslararası kuruluşlardan, araştırma kurumlarından, akademiden ve devlet kurumlarından alıyor. Verilerin çoğunu üçüncü taraf kurumlara doğrulatıyor veya sonuçları doğrulatmak için erişebilen ve denetlenebilen bir veri toplama süreci yürütüyor. Hükümetlerin doğrudan verilerini kabul etmiyor.

Çevre Performansı Endeksi 2026 raporunda, 177 ülke arasında Estonya 74.79 puanla birinci sırada. Arkasından sırasıyla Lüksemburg, Birleşik Krallık, Finlandiya ve Hollanda geliyor. Listenin en alt sıralarında Vietnam, Mali, Bangladeş ve Hindistan yer alırken Laos 21.78 puanla son sırada.

Türkiye’nin yıllara göre çevre performansı ise oldukça dalgalı. 2018 yılında 108. sırada yer alan Türkiye, 2020 yılında 99. sıraya yükselmişti. 2022'de bu sıra dramatik bir düşüşle 172. sıraya geriledi. 2024’te 32 sıra yükselerek 140. sıraya tekrar yükselen Türkiye 2026 raporunda 34.32 puanla bulunduğu Doğu Avrupa bölgesinde 19, küresel ölçekte 125. sıraya yükselmiş durumda.

Çevresel sağlık politikası ülkelerin toplumu çevresel sağlık risklerinden ne kadar iyi koruduklarını gösteriyor. Çevresel sağlık dört başlıkta değerlendiriliyor; hava kalitesi, sanitasyon ve içme suyu, ağır metaller ve atık yönetimi. Türkiye, 2026 yılı raporuna göre hava kalitesi değerlendirmesinde 60. sırada bulunuyor. 

2024 ve 2026 EPI raporları karşılaştırıldığında Türkiye’nin bazı kategorilerde üst sıralara çıktığı, bazılarında ise gerilediği görülüyor. Türkiye, atık yönetiminde 105. sıradan 52. sıraya, hava kalitesinde 111. sıradan 60. sıraya yükseldi. Hava kirliliği, balıkçılık, sanitasyon ve içme suyu kategorilerinde de sıralamasını iyileştirdi. Buna karşılık en büyük gerileme, 68. sıradan 103. sıraya düşen ormanlar kategorisinde yaşandı. Ağır metaller, tarım, biyoçeşitlilik ve su kaynaklarında da Türkiye’nin sıralaması geriledi. 

EPI raporlarının alt kategorilerinde hesaplama yöntemleri yıllar arasında değişebiliyor. Dolayısıyla raporlardaki büyük sıralama değişimlerinde metodoloji farklarının etkisini de göz ardı etmemek gerekiyor.