YAYIN TARİHİ
28 Nisan 2022 12:46
GÜNCELLEMELER
26 Nisan 2023 15:46
2022 verisi eklendi.
Zaman Tüneli
40'
Dünden Bugüne Türkiye’de 1 Mayıs
Sosyal PolitikalarTarih
İlk yayın :
28 Nisan 2022
Son güncelleme :
26 Nisan 2023
Yazar:
Murat İltir
19. yüzyılda Sanayi Devrimi ile ortaya çıkan işçi sınıfının ağır çalışma koşullarına yönelik hak mücadelesinin en önemli sembolü 1 Mayıs. 1886’da günde 8 saat çalışma hakkını alabilmek için sokaklara çıkan ABD'li işçiler, ülke genelinde kitlesel protestolar düzenledi. İşçilerin 8 saatlik çalışma talebi ile ortaya çıkan 1 Mayıs geleneği, yüz yılı aşkın süredir coğrafya ve kültür farkı gözetmeden birçok ülkede kendi yolunu çizdi. 1909’da Üsküp ve Selanik’te yapılan ilk kutlamalarla bu topraklarda başlayan 1 Mayıs, Türkiye’nin modern tarihinde önemli izler bırakarak önemli bir sembol gün olmaya devam ediyor.
19. Yüzyıl
Dünyada 1 Mayıs'ın Doğuşu
ABD’de 1 Mayıs 1886 yılında işçiler, Amerika İşçi Sendikaları Konfederasyonu önderliğinde işçiler günde 12 saat, haftada 6 gün olan çalışma takvimine karşı, günlük 8 saatlik çalışma talebiyle iş bıraktı. 1886 1 Mayıs’ında ABD’de genelinde düzenlenen gösterilere 350 bin kişi katıldı. Chicago'da yaşanan protestolar ise 1 Mayıs’ın en öne çıkanıydı.
1900-1935
Bu toprakların ilk 1 Mayıs'ından "Bahar Bayramı"na
İkinci Meşrutiyet'in 1908’de ilanından bir yıl sonra 1909 yılında 1 Mayıs, Üsküp ve Selanik'te kutlandı. Selanik'te Rum, Türk. Yahudi, Bulgar işçiler kol kola yürüdüler. Selanikli işçiler 1910 ve 1911 1 Mayıslarında da meydanlarda olmayı sürdürdüler.
1970'ler
Taksim 1 Mayıs Meydanı ve Kanlı 1 Mayıs
51 yıllık aradan sonra 1976 yılında 1 Mayıs, İstanbul’da Taksim Meydanı’nda kutlandı. Devrimci İşçi Sendikaları Konfederasyonu’nun (DİSK) düzenlediği 1976 1 Mayıs’ı, kitlesel 1 Mayıs kutlamalarının yeni bir başlangıcı oldu.
1980’ler ve 1990’lar
1 Mayıs Polisiye Vaka Hâline Geliyor
1980’de 12 Eylül darbesinden önce son yasal 1 Mayıs kutlamaları yapıldı. İstanbul, Ankara ve İzmir’in sıkıyönetim altında olduğu dönemde gösteriler yasaklanırken; Mersin’de DİSK tarafından “izinli” 1 Mayıs kutlaması yapıldı.
2000'lerden Günümüze
"Emek ve Dayanışma Günü", Yeniden Taksim Meydanı, Bitmeyen Yasaklar
2005 yılında Kadıköy’de kutlama yasağının kalkmasıyla birlikte 2006 yılının 1 Mayıs’ında en kitlesel katılım Kadıköy’de yaşandı.