Ekonominin Nabzı: İşgücü

Türkiye’de Mayıs 2022 itibarıyla yaklaşık 30 milyon kişi ne çalışıyor ne de aktif olarak iş arıyor. Türkiye İstatistik Kurumunun “işgücüne dahil olmayanlar” olarak kategorilendirdiği bu grubun işgücüne dahil olmama nedenleri ise çeşitlilik gösteriyor. Kimisi öğrenci, emekli, ya da çalışmaya engel bir durumu olduğu için bu kategoride. Kimisi ise ev işleriyle meşgul olduğu için ya da iş bulma ümidi olmadığı için aktif iş arama kanallarını kullanmıyor. İşgücüne katılmayanların nedeni ne olursa olsun Türkiye nüfusun işgücüne katılım oranı açısından OECD ülkeleri arasında son sıralarda yer alıyor. 

TÜİK, işgücüne dahil olmama sebeplerini şu şekilde sıralıyor:

Ayrıca, yine “işgücüne dahil olmayanlar” olarak değerlendirilen ve “potansiyel işgücü” olarak adlandırılan başka bir kategoride ise 2021’den itibaren iş bulma ümidi olmayanlar da dahil ediliyor. Potansiyel işgücünde aynı zamanda aktif iş arayışı olan fakat iki hafta içinde işbaşı yapabilecek durumda olmayanlar; iş aramayan, çalışma isteği olan ve iki hafta içinde de işbaşı yapabilecek olanlar da yer alıyor. Bir başka deyişle, potansiyel işgücü kategorisine dahil kişiler her an istihdam edilebilirler ya da işsiz kategorisine girebilirler.

Söz konusu kategoriler dahilinde, 15 yaş üzeri nüfusun işgücüne dahil olmama sebeplerinin 2014-2021 yılları arasındaki değişimler incelendiğinde; ilk üç sebep arasında ev işleri ile meşgul olanların; engelli, hasta ve yaşlıların ve emeklilerin yer aldığı görülüyor. Bunun yanında, sebep olarak ilk sıralarda gelmemekle beraber, “İş Bulma Ümidi Olmayanlar” kategorisinde özellikle 2019 yılından beri yaşanan artış dikkat çekiyor. Mevsimlik çalışanlar ve iş arayıp iki hafta içinde işbaşı yapamayacak olanlar ise işgücüne dahil olmama sebepleri arasında en sonlarda yer alıyor. 

Kategoriler ana hatları ile dikkate alındığında, işgücüne dahil olmama nedenlerinde en etkili olanın “ev işleri ile meşgul” olma olduğu görülüyor. 2020 yılında çeşitli sebeplerle işgücüne dahil olmayan 15 yaşın üzerindeki 30 milyonun üzerindeki nüfusun üçte birini ev işleri ile meşgul olanlar oluşturuyor.

TÜİK tarafından yayımlanan alt kırılımlar dikkate alındığında ise “Ev İşleri İle Meşgul” kategorisinde ise erkeklere yönelik bilgi bulunmadığı görülüyor. Aşağıda yer alan tabloda, erkeklerin yer aldığı kategorilerin hiçbirine yönelik TÜİK verisi bulunmuyor. Sadece kadınlar hakkında veri bulunan kategori, eğitim düzeyi alt kırılımına göre sıralandığında ise ev işleriyle ilgilendiği için işgücüne dahil olmayan kadınların en çok lise altı eğitim düzeyine sahip kırılımda kümelendiği görülüyor. 

2021 yılındaki veriler cinsiyet ve eğitim düzeyi kırılımları gözetilerek ele alındığında, sebepler arasında ev işleri ile meşgul olmanın ardından emeklilik ikinci sırada yer alıyor. Emekli olduğu için işgücüne dahil olmayanlar arasında lise altı eğitim düzeyindeki erkekler ağırlıklı. 

Engelli, yaşlı veya hasta olduğu için işgücüne dahil olmayanlar arasında da kadınların fazlalığı dikkat çekiyor. 2021 yılında bu kategorinin yarısından fazlasının lise altı eğitimli veya okuma yazma bilmeyen kadınlardan oluştuğu görülüyor. 

2019’dan itibaren artış gözlemlenen “iş bulma ümidi olmayanlar” kategorisinde ise toplam 2021’de toplam 1 milyon 628 bin kişi yer aldı. Bu kategoride kadın erkek dağılımının 2021’de neredeyse eşit olduğu görülürken, grup içinde lise altı eğitim düzeyindeki erkeklerin çoğunlukta olduğu görülüyor. TÜİK verilerine göre 2021 yılında 15 yaşın üzerinde 465 bin lise altı eğitim düzeyindeki erkek, iş bulma ümidi olmadığı için işgücüne dahil olmadı. 

Ayrıca, 2021’de ailevi ve kişisel nedenlerle işgücüne dahil olmadığını söyleyenlerin ise %83’ü kadınlardan oluşuyor. Bu kategori içinde ağırlıklı olarak lise altı eğitim düzeyindeki kadınlar dikkat çekiyor.