Adnan Menderes için Oğlunu Kurban Etmek İsteyen Kişi Menderes'in Celladı mı Oldu?

Adnan Menderes, Demokrat Parti’nin 1950 seçimlerini kazanmasının ardından 22 Mayıs 1950 ile 27 Mayıs 1960 arasında Türkiye Cumhuriyeti Başbakanı olarak görev yapmıştı. 27 Mayıs 1960 darbesinin ardından Yassıada’da yargılandı ve Anayasayı İhlal Davası kapsamında idama mahkum edildi. Kararın Milli Birlik Komitesi tarafından onaylanmasının ardından 17 Eylül 1961’de İmralı’da idam edildi.

Sosyal medyada uzun süredir dolaşan bir iddiada, 1959 yılında Londra’da geçirdiği uçak kazasından sağ kurtulan Başbakan Adnan Menderes için oğlunu kurban etmek isteyen kişinin, iki yıl sonra Menderes’in idamında görev yapan cellat olduğu iddia edildi. Paylaşımda bu kişinin “Üsküdarlı gece bekçisi Kara Kemal” olduğu ve olayın Menderes’in Türkiye’ye dönüşünde Sirkeci Garı’nda yaşandığı öne sürülüyor. Metin ayrıca gazeteci Uğur Mumcu’ya atfediliyor. Sosyal medyada dolaşan anlatının çıkış noktasında gerçek bir olay bulunsa da çocuğunu kurban etmek isteyen kişinin sonradan Menderes’in celladı olduğu iddiası doğru değil.

Adnan Menderes, 17 Şubat 1959’da Londra’da yapılacak Kıbrıs görüşmelerine katılmak üzere İngiltere’ye giderken geçirdiği bir uçak kazasından sağ kurtulmuştu. Uçaktaki 24 kişiden 14’ü hayatını kaybederken Menderes hafif yaralı olarak kurtuldu. Çocuğunu Menderes için kurban etmek isteyen Ali Bayatoğlu’nun olayı ise kazadan yaklaşık 11 ay sonra, 5 Ocak 1960’ta Tarsus’ta gerçekleşti.

Olaya ilişkin ayrıntılar 10 Ocak 1960 tarihli Milliyet gazetesinin birinci sayfasında yer alan “Kurbanlık Çocuk Hâdiseyi Anlattı” haberinde yer alıyor. Haberde kurban edilmek istenen 7 yaşındaki çocuğun isminin Süleyman Bayatoğlu, babasının ise Ali Bayatoğlu olduğu açıkça belirtiliyor.

Haberi hazırlayan Milliyet Mersin muhabiri Mustafa Özkan, olayın ardından hem Ali Bayatoğlu hem de oğlu Süleyman Bayatoğlu ile görüşmüş. Ali Bayatoğlu, 17 Şubat 1959’da Menderes’in uçağının Londra yakınlarında düştüğünü radyodan duyduğunu, Menderes’in sağ kurtulması halinde oğlunu onun için kurban etmeyi adadığını anlatıyor. Bayatoğlu’nun kendi ifadesine göre adak, Menderes’in Tarsus’a gelmesi halinde gerçekleştirilecekti. Olayın kazadan yaklaşık 1 sene sonra gerçekleşmesinin sebebi, Menderes’in 5 Ocak 1960’da Adana’dan Mersin’e giderken Tarsus’a uğraması. 

Ali Bayatoğlu’nun adı yalnızca bu röportajda geçmiyor. 11 Ocak 1960 tarihli Milliyet gazetesinde yayımlanan takip haberinde “Oğlunu Kesmek İsteyen Baba Hakkında Takibata Geçilmiyor” başlığıyla yer alıyor. Haberde Tarsus savcısının, 7 yaşındaki oğlunu bıçakla yaralayan baba hakkında işlem yapılmayacağını söylediği belirtiliyor.

18 Haziran 1960 tarihli Milliyet haberinde, 27 Mayıs Darbesi’nden sonra Bayatoğlu ile yeniden görüşülmüş ve önceki olay hatırlatılmış. Bayatoğlu bu kez “Teşvik edenlerin gözleri kör olsun” diyor.  Haberde Ali Bayatoğlu ve oğlunun 1960’daki olayda çekilmiş fotoğrafına da yer verilmiş. Fotoğrafta 7 yaşındaki Süleyman Bayatoğlu, kurbanlık koyunlar ile yan yana bekliyor. 

Adnan Menderes, Yassıada yargılamalarının ardından verilen idam kararının uygulanmasıyla 17 Eylül 1961’de İmralı’da idam edildi. İnfazda görev yapan cellatlardan birinin adı kaynaklarda Kemal Aysan, bazı yayınlarda ise Kemal Ayson şeklinde geçiyor. 

Mehmet Ali Birand, Can Dündar ve Bülent Çaplı tarafından hazırlanan Demirkırat belgeselinin araştırmaları sırasında dönemin İmralı Cezaevi Müdürü Ahmet Acarol ile görüşülmüş. Can Dündar, bu görüşmeyi 17 Eylül 2011 tarihli yazısında aktarırken, Menderes ve iki bakanın infazında görev yapmak üzere çağrılan iki cellattan birinin Kemal Aysan olduğunu yazıyor. Belgeselde Cezaevi Müdürü Acarol’un anlatımına göre Aysan, daha önce yardımcı cellat olarak görev yaptığı için Menderes’in infazında kendisinin “başcellat” olarak kayda geçirilmesini istemiş. Kemal Aysan’ın yardımcı cellat olarak yer aldığı vaka ise  “Börekçi Ali’nin infazı.  

Metindeki “tam 18 ay sonra” ifadesi de kronolojik olarak uyuşmuyor. Menderes’in uçak kazası 17 Şubat 1959’da, idamı 17 Eylül 1961’de gerçekleşti. İki tarih arasında 31 ay bulunuyor. Tarsus’ta yaşanan 5 Ocak 1960 tarihli olay esas alındığında da idama yaklaşık 20 ay vardı. 

Paylaşımın sonunda Uğur Mumcu’nun adı verilmiş. Fakat metnin Uğur Mumcu’nun kitaplarında veya yayımlanmış köşe yazılarında yer aldığını gösteren bir birincil kaynağa ulaşılamıyor. Metnin sosyal medyada dolaşan biçimine neredeyse tamamen benzeyen bir yazı, 30 Eylül 2009’da Gazeteciler.com’da Adnan Berk Okan adıyla yayımlanmış. “Menderes’in celladını tanıyor musunuz?” başlıklı yazıda Sirkeci Garı, beş-altı yaşındaki çocuk, bıçaklı baba, “18 ay sonra” ifadesi ve “Üsküdarlı gece bekçisi Kara Kemal (Ayson)” ayrıntılarının tamamı bulunuyor.

İddiayla birlikte sosyal medyada dolaşıma giren bazı paylaşımlarda kullanılan eski tarihli fotoğraf da Menderes’in celladı Kemal Aysan’a ait değil.

Fotoğraftaki kişi, asıl adı Ahmet Kemal olan ve “Kara Kemal” adıyla tanınan İttihat ve Terakki’nin önde gelen isimlerinden biri. Kara Kemal, 1926’daki İzmir suikastı yargılamaları sırasında idama mahkum edilmiş fakat idam edilemeden hayatını kaybetmiş. Yani aslında iddiada üç farklı kişi birbirine karıştırılmış: oğlunu kurban etmek isteyen Ali Bayatoğlu, Menderes’in infazında görev yapan Kemal Aysan/Ayson ve fotoğrafı kullanılan İttihatçı Kara Kemal.