YAYIN TARİHİ
22 Nisan 2025 13:28
Zaman Tüneli
9'
Ortak Ordu, Ayrı Hesaplar: Avrupa’nın Askeri İkilemi
GüvenlikPolitika
İlk yayın :
22 Nisan 2025
Yazar:
Resul Kunt
Avrupa ordusu fikri, İkinci Dünya Savaşı sonrasından günümüze kadar Avrupa bütünleşme projesinin en tartışmalı, ancak aynı zamanda en ilgi çekici konularından biri. Avrupa Birliği’nin (AB) temelinde yatan “kalıcı barış” ve “ortak kimlik” idealleri göz önüne alındığında, kıta ölçeğinde ortak bir savunma mekanizması kurmak Birlik için elbette akla yatkın görünüyor. Öte yandan, AB üyesi devletler hem tarihsel mirasları hem de uluslararası güvenlikten beklentileri farklı olan egemen ülkeler olduklarından, “ortak bir ordu” ya da “ortak savunma” fikrinin pratik ve siyasi açıdan kabul görmesi kolay olmadı.
Son yıllarda ABD’nin Avrupa’dan çekilme ihtimali ve transatlantik ilişkilerdeki belirsizlik, Avrupa ordusu fikrini yeniden canlandırdı. Özellikle Ukrayna - Rusya savaşı ve AB’nin küresel meselelerde daha fazla söz sahibi olmak istemesi, bu fikrin siyasi irade boyutunu güçlendirse de “gerçek” bir Avrupa ordusu kurmanın önünde kısa vadede hâlâ büyük engeller mevcut. Çoğu AB üyesi ülke, NATO’ya ve ABD savunma kapasitesine bağımlı olmaya devam ediyor. Son dönemde uygun adımda yürümeye çalışan Avrupa Birliği’nin askeri bütünleşme sürecini inceledik.
Bu konuda şu içeriği faydalı bulabilirsin
1950
Avrupa Savunma Topluluğu (EDC)
Avrupa ordusu fikri ilk kez 1950’lerde somut bir proje hâline geldi. İkinci Dünya Savaşı’nın yıkıcı sonuçlarının ardından, hem komünizm tehlikesine karşı Batı Avrupa’yı ABD güvencesiyle destekleme fikri hem de Avrupa’da savaşın tekrarını önleme isteği, ortak bir savunma mekanizması arayışını beraberinde getirdi. Bu dönemde, ABD önderliğinde Kuzey A
1954
NATO Şemsiyesi
Avrupa Savunma Topluluğu’nun başarısızlığından sonra, kıtadaki güvenlik mimarisi büyük ölçüde NATO çerçevesinde şekillendi. ABD’nin liderliğinde 1949’da kurulan bu ittifak, EDC projesinin rafa kalkmasının ardından Soğuk Savaş süresince Batı Avrupa’nın Sovyetler Birliği’ne karşı savunmasında ana unsur oldu. 1954 yılının Ekim ayında Batı Almanya’nın
1992
Maastricht Antlaşması
Soğuk Savaş’ın sona ermesi ve Avrupa Birliği’nin Maastricht Antlaşması (1992) ile daha kapsamlı bir bütünleşme yapısına bürünmesi, Avrupa’da yeni bir güvenlik stratejisi arayışını gündeme taşıdı. Maastricht Antlaşması’yla birlikte AB’nin üç sütunlu yapısının ikinci sütununu Ortak Dış ve Güvenlik Politikası oluşturdu. Her ne kadar bu politika, üye d
1998
Saint-Malo Deklarasyonu
Avrupa ordusu fikrinin özellikle politik-entelektüel zeminde canlanmasında 1998 tarihli Saint-Malo Deklarasyonu önemli bir kilometre taşı oldu. Fransa Cumhurbaşkanı Jacques Chirac ile Birleşik Krallık Başbakanı Tony Blair arasında imzalanan bu deklarasyonda, AB’nin bağımsız bir savunma kapasitesine sahip olması gerekliliği vurgulandı. Bu gelişme, A
2009
Lizbon Antlaşması
Lizbon Antlaşması, AB’nin kurumsal yapısını değiştirirken, güvenlik ve savunma konularına da yeni boyutlar kattı. Bu antlaşmayla “Avrupa Güvenlik ve Savunma Politikası”, “Ortak Güvenlik ve Savunma Politikası”na dönüştü. Burada önemli olan nokta, AB’nin kriz yönetimi kapasitelerini güçlendirme, sivil-askeri misyonları koordine etme ve ortak bir savu
2017
Kalıcı Yapılandırılmış İşbirliği (PESCO)
2010’lu yıllarda Avrupa ordusu kavramı gündemde kalırken, AB çatısı altında bazı somut adımlar atıldı. 2017’de başlatılan PESCO (Permanent Structured Cooperation - Kalıcı Yapılandırılmış İşbirliği), savunma alanında gönüllü ancak bağlayıcı iş birliği projelerini içeriyor. Bu projelerde üye devletler, ortak askeri kapasite geliştirmeden lojistik ve
Avrupa ordusu fikri, İkinci Dünya Savaşı sonrasından günümüze kadar çalkantılı bir serüven izledi. 1950’lerdeki Avrupa Savunma Topluluğu girişiminin başarısızlığı, kıtada savunma yükünü uzun yıllar boyunca NATO ve ABD’nin omuzlamasına yol açtı. Fakat gerek Avrupa bütünleşmesinin zamanla derinleşmesi, gerekse Trump döneminde ABD ile transatlantik ilişkilerde yaşanan gerilimler, Avrupa’nın güvenliğini tamamen başkasına emanet etme politikasına yönelik soru işaretlerini artırdı. Rusya-Ukrayna Savaşı’nın yarattığı istikrarsızlık ve ABD’nin Avrupa’dan kısmen geri çekilme ihtimali, kıtanın kendi savunma kapasitesini güçlendirmesi gerektiği fikrini öne çıkardı.
Sonuç olarak Avrupa ordusu fikri; kıtanın güvenliği, küresel güç dengesinde Avrupa’nın rolü ve Avrupalı kimliğinin inşası gibi birçok boyutu barındıran kapsamlı bir konu statüsünde. Günümüzde stratejik özerklik arayışları güçlenirken, bu fikrin önemini yitirmediği aşikâr. Ancak hayata geçirilmesi, kararlı liderlik, ciddi mali kaynaklar ve üye devletlerin ulusal savunma konusundaki egemenlik haklarından ödün vermeye istekli olması gibi zorlayıcı koşullara bağlı.