Görüntülenecek Sonuç Bulunamadı!
Okuma Süresi    6 Dakika
Konu : Diğer

Türkiye’de Gazeteci Olmak

Dünyada gazetecilik, “Çalışan Gazeteciler Günü” olan 10 Ocak’ta, “Dünya Basın Özgürlüğü Günü” olan 3 Mayıs’ta ve “Basın Bayramı” olan 24 Temmuz tarihlerinde kutlanıyor.

Türkiye’de ise 2015 yılında ilk defa 21 Ekim tarihi, çeşitli çevreler tarafından “Dünya Gazeteciler Günü” adıyla kutlanmaya başlandı. Agah Efendi’nin sahibi olduğu ve Şinasi ile beraber kurdukları ilk özel Türkçe gazete Tercüman-ı Ahval, 21 Ekim 1860 tarihinde yayım hayatına başladı. Daha öncesinde çeşitli devlet görevlerinde bulunmuş Agah Efendi’nin sahibi olduğu gazete ilk süreçte haftada bir yayımlanırken, 21 Ocak 1860 tarihinden itibaren haftada üç defa yayımlanmaya başladı. Özgürlük ve demokrasi söylemlerinin dolaylı bir şekilde de olsa ilk kez dile getirildiği gazete, Agah Efendi’nin Avrupa’ya gidişinden bir süre önce 1866 yılının şubat ayında basılan 792. sayısıyla yayım hayatını sonlandırdı.

Dünyada yalnızca Türkiye’de kutlanan Dünya Gazeteciler Günü’nün tarihini Tercüman-ı Ahval’in yayım hayatına başladığı günden aldığı belirtiliyor.

Peki, dünyadaki basın emekçilerine 21 Ekim tarihini “gazeteciler günü” olarak atfeden Türkiye’de gazetecilerin sorunları neler?

Türkiye, 2021 Basın Özgürlüğü Endeksinde 153. Sırada

Sınır Tanımayan Gazeteciler (RSF), 2002 yılından bu yana her yıl gazeteci, bilim insanı, hukukçu ve insan hakları savunucularıyla yapılan anketlere dayandırarak Dünya Basın Özgürlüğü Endeksi yayımlıyor. 180 ülkenin yer aldığı endeksin ilk yayımlandığı tarih olan 2002’de Türkiye Cumhuriyeti 99. sırada yer alırken, 2021 yılının Ocak ayında yayımlanan endekste 153. sırada kendisine yer buldu. RSF, Türkiye’yi 153. sırada göstermesinin gerekçelerini ise; yargıya iktidar müdahalesi, tutuklamadan sonra gazetecilere yönelik yaygın adli kontrol; RTÜK, Basın İlan Kurumu ve İletişim Başkanlığı kaynaklı çifte standartlar olarak gösterdi.

RSF Dünya Basın Özgürlüğü Endeksi
RSF Dünya Basın Özgürlüğü Endeksi

Gazetecilik Karta Sığar Mı?

Türkiye’de gazetecilerin en çok tartıştığı konulardan birisi basın kartı meselesi. Türkiye’de basın kartı, Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığı tarafından belirli şartları ve yasal bekleme sürelerini yerine getiren gazetecilere Basın Kartları Komisyonu tarafından veriliyor. Yılda en az üç sefer toplanan Sarı Basın Kartı Komisyonu, gazetecilerin mesleki geçmişlerini ve gazeteci olup olmadıklarını inceledikten sonra, oylama yapıyor ve hak edenlere kartları veriliyor. Türkiye’de her üç ayda en az yüz kişi basın kartı alıyor. Dünya Basın Özgürlüğü Endeksi’nde 153. sıradaki Türkiye’de gazetecilik mesleğinin ilişkilendirildiği basın kartının Cumhurbaşkanlığı tarafından verilmesi, Türkiye Gazeteciler Sendikası ve Türkiye Gazeteciler Cemiyeti gibi sivil toplum örgütleri tarafından sıklıkla eleştiriliyor.

Basın kartı verilme prosedürü Avrupa ve ABD’de daha farklı işletiliyor. Journo, 2020’de çeşitli ülkelerde basın kartının nasıl verildiğine dair bir yazı yayımlamıştı. Buna göre, birçok Avrupa ülkesinde basın kartlarının meslek örgütleri tarafından gazetecilere verildiği görülüyor. Örneğin; Almanya’da Almanya Gazeteciler Derneği, Gazeteciler Sendikası, Basın Fotoğrafçıları Derneği gibi meslek örgütleri tarafından verilen kart, Yunanistan’da Süreli Basın Gazetecileri Birliği ve Atina Günlük Gazeteler Gazetecileri Birliği gibi meslek örgütleri, Norveç’te Norveç Gazeteciler Sendikası Birleşik Krallık’ta Ulusal Gazeteciler Sendikası tarafından veriliyor. ABD’de basın kartları; dış ilişkiler takip ediliyorsa, Dışişleri Bakanlığı’ndan, belediye muhabirliği yapılıyorsa belediyeden, polis muhabirliği yapılıyorsa emniyetten, kültür-sanat muhabirliği yapılıyorsa müzelerden alınıyor.

34 Gazeteci ve Medya Çalışanı Cezaevinde

Uluslararası Gazeteciler Federasyonu (IFJ) her yıl gazetecilerin maruz kaldığı şiddetle ilgili rapor yayımlıyor. IFJ’nin 2021’in Mart ayında yayımladığı 2020 raporunda Türkiye, en fazla gazetecinin hapiste olduğu ülke olarak kayıtlara geçti. 2020’de cezaevlerinde 67 medya çalışanının olduğunu aktaran federasyona göre, Türkiye’yi cezaevindeki 23 medya çalışanıyla Çin, 20 çalışanla Mısır, 16 çalışanla Eritre ve 14 çalışanla Suudi Arabistan izledi. Türkiye Gazeteciler Sendikası (TGS) ise 22 Eylül 2021 tarihi itibarıyla cezaevlerinde 34 gazeteci ve medya çalışanının bulunduğunu açıkladı.

Gazeteciler Nasıl Yargılanıyor?

Türkiye’deki gazeteci yargılamalarını izleyen ve belgeleyen bir çalışma olan Press in Arrest, 3 Mayıs 2021’de “Türkiye’de Gazeteci Yargılamalarının Anatomisi” başlıklı bir rapor yayımladı. Gazeteci tutuklamaları ve yargılamalarının, gazetecilik mesleğini ve gazetecileri kamuoyu gözünde itibarsızlaştırdığının ifade edildiği raporda, Press in Arrest’in izlediği 240 gazeteci davasında, iddianamenin kabul edilmesinin ardından ilk duruşmanın görülmesinin yaklaşık 5 ay aldığı ve davaların 1/5’inde yargılamaların iddianamenin kabul edilmesinden en az altı ay sonra başladığı belirtildi. Bunun yanı sıra, her on gazeteci soruşturmasının birinde savcıların ömür boyu hapis cezası talep ettiği, yargılanan gazetecilerin yüzde 58’inin yüksek güvenlikli cezaevlerinde tutulduğu ve en az 133 gazeteci yargılamasında ceza kanununa göre ilgili suçun “basın ve yayın yolu ile işlenmesini” ceza artırımı gerekçesi olarak tarif eden ek maddelere başvurulduğu çalışmada aktarıldı.

2021’nin İlk 9 Ayında 51 Medya Çalışanı Şiddete Maruz Kaldı

Bağımsız İletişim Ağı, 2001’den bu yana ifade özgürlüğü ihlallerini izleyip raporlaştırıyor. BİA’nın yayımladığı raporlara göre, bu yılın ilk dokuz ayında 51 medya çalışanı şiddete maruz kaldı, en az 27 gazeteci evlerine yapılan baskınlarla veya haber takibi yaptıkları sırada gözaltına alındı. Ocak-Şubat-Mart aylarında 149 haber bağlantısına erişim engeli getirilirken, Nisan-Mayıs-Haziran aylarında en az 24 habere, Temmuz-Ağustos-Eylül aylarında ise 107 habere erişim engellendi. 2021’in ilk dokuz ayında 58 gazeteci ve karikatürist, “Cumhurbaşkanına hakaretten” toplam 246 yıl hapis istemiyle yargılandı. Gazetecilikte Kadın Koalisyonu (CFWIJ) ise 1 Ekim 2021’de yayımlanan raporunda, Türkiye’de Eylül ayında en az 13 kadın gazetecinin mesleki faaliyetlerine yönelik şiddet ve tacize maruz kaldığını belirtti.

Yayın Tarihi:   27 Ekim 2021 Son Güncelleme:   1 Kasım 2021